مطالب فرش دستباف

مطالب فرش دستباف

مقدمه:
درمختصر نگاهی به  نگاه هر فرد بیننده را چه به عنوان یک فردآشنا به فرش و مقوله فرش بافی و چه به عنوان یک فرد غیر کارشناس و در یک نگاه عموم و اکثریت قریب به اتفاق مردم بخود جلب میکند.فرش از جمله مهمترین زیراندازهای رایج در بین جوامع شهری و روستایی  ایرانی است که جایگاه آن در میان ایرانیان بیشتر جنبه زیراندازی داشته ،بعضا در قالب تابلو فرش بعنوان تزیین بکار گرفته میشود و جوامع اروپایی نه بعنوان زیرانداز صرف ، بلکه بعنوان کالایی تزیینی مورد بهره برداری قرار میدهند .فرش را همگان به عنوان قسمتی از کالبد فرهنگی و معنوی هنر اصیل ایرانی شناخته و جهان، ایران و ایرانی را با صنایع دستی منحصر بفردش، خصوصاٌ فرش دستباف می شناسد.
خالق فرش،انگشتان نحیف و ظریف کودکان، جوانان، مردان و زنان سالخورده، پینه بر دستی است که حاصل تلاش بی وقفه و یک عمر تجربه خود را در قالب یک هنر اصیل و بی بدیل عرضه مینماید.
در راستای حمایتهای مادی و معنوی از عزیزان بافنده و کلیه دست اندرکاران پروسه تولید فرش دستباف، و بجهت رونق بخشی و مدیریت و برنامه ریزی بهینه صنعت و هنر فرش ایرانی، در اوایل سال ۸۳ مرکز ملی فرش ایران (زیر مجموعه وزارت بازرگانی) تاسیس گردید تا با اتکاء به اطلاعات گرد آوری شده و مدون، ساز و کارهای لازم را جهت حفظ و اعتلای دوباره جایگاه اصلی فرش ایران در جهان ، تسهیل و تبیین نماید.
نگاهی مختصر به تاریخچه فرش دستباف:
زیراندازی که همگان آنرا به عنوان فرش دستباف می شناسیم ، حاصل تجربه و تلاش هزاران ساله جامعه‌ بشری جهت کسب رفاه و آسایش بیشتر است که به صور مختلف (زیرانداز،تابلو) مورد استفاده قرار میگیرد.
فرش یک کلمه عربی و به معنای گستردن است و اصطلاحاً فرشباف کسی است که تعدادی قابل توجه الیاف ریسته رنگرزی شده را با زدن گره بر روی انواع تارهای ابریشمی، نخی و پلی استری و پشمی و با استفاده از نقشه و یا بدون استفاده از نقشه ( بصورت ذهنی ) می بافد.
فن و هنر (قالیبافی) را میتوان نمونه ای پیشرفته و تکمیلی از سایر زیر اندازها از ابتدای خلقت بشری تا کنون ، شمرد.
شاید مشکل بتوان سابقه بافت اولین فرش و قالی دستباف را تخمین زد چرا که الیاف و تار و پود مصرفی در بافت فرش دستباف، الیافی است که درصد و سرعت پوسیدگی آن بیشتر از سایر کالاهاست و با توجه به نبود استحکام و کم دوامی در مواجه با انواع عوامل جوی ،(رطوبت، گرما ، نور    و …. ) بسرعت تخریب میگردد.
انسان پس از کسب تجارب فراوان با استفاده از الیاف سلولزی بوریا و حصیر را که اولین بافته های تار و پودی بشر می باشد را بافت و این تجربه سالیان سال ادامه داشت تا به دانش ریسندگی و تولید پارچه ها وسایر زیر اندازهای تار و پود دار دست یافت .
بعدها طبق تحقیقات باستان شناسی، توسط باستان شناسان مختلف (پروفسور کارلتون کن، در غار کمربندی بهشهر و تحقیقات پروفسور رومن گیرشمن، در تپه های سیلک و پرفسور باتو فیلیپس در کرمان( در تپه های حصار دامغان) نخستین ابزار ریسندگی نخهای پشمی بدست آمد.
اولین و قدیمیترین فرش دستباف کشف شده( فرش پازیریک) توسط بشر
اولین فرش دستباف در سال ۱۹۴۹ توسط پروفسور باستان شناس، آقای رودنکو در میان انبوه یخ و برف ، در تپه روستایی بنام پازیریک در سیبریه ،از میان قبور متعلق به اقوام سکایی در سیبریه ،در ۸۰ کیلومتری مرز مغولستان و ما بین کوههای آلتای، بار جشمار ۴۲ و گره ترکی ( ۳۶۰۰ گره در دسیمتر) کشف شد که قدمت آنرا به ۲۵۰۰ سال پیش تخمین زده‌اند که رسیدن به چنین تکاملی حداقل ۱۰۰۰ سال زمان نیاز دارد که بدین ترتیب می توان قدمت بافت اولین  قالی را به ۳۵۰۰ سال و یا بیشتر تخمین زد.
نقش فرش مذکور ایرانی بوده ، شباهت زیادی به نقوش برجسته پلکان شرقی کاخ آپادانا در تخت جمشید داشته ، بافت آنرا به اقوام ایرانی (عهد هخامنشیان) نسبت داده اند (اقوام بابل- آشور- ماد- پارس).
ترکیب طرح فرش شامل چندین حاشیه بزرگ و کوچک بوده که زمینه و متن فرش شامل ۲۴ عدد مربع ۴×۶ ونقش گلی در میان هر مربع به چشم میخوردو حاشیه های کوچک شامل تعدادی مربع بانقش حیوانی بالدار ، در میان هر مربع میباشد که در حاشیه انتهایی چهار طرف فرش عینآ تکرار شده است و نقش دیگری در حاشیه کوچک اطراف متن ، شامل تعدادی گوزن در حال حرکت است که تکرار شده ، حاشیه بزرگ فرش نیز شامل تعدادی سواره و پیاده نظام بصورت یک در میان و کنار هم در حال حرکت دیده میشود.رنگ متن اصلی فرش قرمز آجری است و فرش مذکور در حال حاضر در موزه سن پطرز بورگ روسیه در معرض دید عموم قرار دارد

(( نحوه انتخاب و خرید یک فرش دستباف ))
فرشدستباف نه تنها یک کالای کاربردی و مصرفی است بلکه بافته‌ای است دارایجنبه‌های گوناگون هنری، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و …
(( بایدها و نبایدها  در انتخاب یک فرش خوب و مناسب ))
قبل ازخرید فرش مورد نظرمان حتمآ باید محل و نوع کاربرد آنرا ( بعنوان تزیین و یا زیر انداز ) در نظر گرفته و فرش دلخواه را براساس اندازه و هماهنگی رنگ و محیطی که  قرار است در انجا استفاده شود انتخاب نموده و هنگامی که تصمیم به خرید گرفتید ، نخست باید از سلامت بخشهای مختلف آن اطمینان حاصلکنید. برای این منظور آسان‌ترین شیوه، نگریستن به پشت فرش و لمس کردنقسمتهای مختلف آن است: با نگاه کردن به پشت فرش می‌توان از یکنواختی و نظمبافت آگاه شد
عبور مرتب تاروپود فرش از میان هم، نداشتنسوراخ، پارگی، ساییدگی و نیز نبود قسمتهای رفو شده از جمله مواردی هستندکه باید به آنها دقت شود
سطح پرزهای فرش باید یکنواخت باشد که با کشیدن دست به روی فرش، می‌توان به این امر پی برد
بافت فرش باید مطابق طرح و نقشه باشد و نقشمایه‌های آن باید زیبا و دلنشینباشند. اگر در برخی قسمتها نقشه‌ها از حالت طبیعی خارج شده باشند (له وکوبیده بوده و یا ازدیاد طول در آنها دیده شود)، نشانه وجود عیب در فرشاست
یکنواخت نبودن لبه‌های فرش، یکسان نبودن اندازه اضلاع روبه رو،قرار نگرفتن کامل فرش روی سطح صاف (بالا ایستادن برخی قسمتها)، خالی بودنبخشی از فرش، از نقشه (حذف شدن یکی از نگاره‌ها به هنگام بافت)، و مواردیاز این دست، نشانه‌های وجود عیب در فرش هستند که از ارزش آن می‌کاهند
رنگهای به کار رفته در فرش باید در همه جای فرش به یک درجه و یکنواختباشند و باید توجه کرد که رنگهای گیاهی و طبیعی بسیار ارزشمندتر از رنگهایشیمیایی هستند.
هر گونه تفاوت حاشیه های بالا و پایین و حاشیه های طرفین از نظر اندازه و یا عدم تکرار گوشه در فرشهای لچک ترنجدارو یا عدم
تکرار یکنواخت طرح در فرشهایی با طرح قرینه (( یک دومی و یک چهارمی و یک ششمی و… )) اختلاف رنگ گلها وشاخه ها ولچکها و متن و تمامی قسمتهایی که در فرش دارای طرح یکسان و تکراری است و وجود رنگهای تند و زننده در حاشیه و متن ( بنحوی که از دور نمایان گردد ) همگی از معایب فرش بشمار میروند. 
(( مراحل ونحوه شستشوی فرش به روش ماشینی و دستی ))
یک عامل بسیار مهم در حفظ ونگهداری فرش ، تمیز نگه داشتن آن است . آلودگی و ناپاکی نه تنهااز جلوه ز یبایی فرش می کاهد بلکه خسارتهای فراوانی نیز به آنوارد می آورد
همه قالبهای مورداستفاده اعم از قالبهای مفروش کننده منازل و یا قالبهای تزیینی پس از چند سال به علت مجاورت دائمی با انواع آلودگی می بایستشسته شده و تمیز گردند
با توجه بهاینکه حتی ذرات گردوغبار موجود در هوا در لابه لای فرش فرو میروند و در بلند مدت باعث چرک و تیره شدن سطح فرش می گردند .بدیهیاست فرش های با زمینه روشن و پرز بلند و یا آنهایی که بیشتر درمعرض تردد و آلودگی هستند نیاز بیشتری به تمیز شدن دارند. شستشوو نظارت فرش از اهمیت ویژه ای برخوردار است و رعایت اصول و قواعدخاص آن سبب خواهد شد تا دستباف کیفیت اولیه خود را ازدست نداده، سلامت خود را باز یابد و حتی الامکان خصوصیات ظاهری و ساختمانیخود را حفظ نماید
شستشوی فرش بهطور معمول ، بعد از خاتمه بافت جهت ارتقاء کیفیت صورت می گیرد ونیز برای زدودن آلودگی هایی که به مرور زمان بر آن می نشیند ، کهدر این مورد غبارگیری از مقدمات شستشو خواهد بود که امری اجتنابناپذیر است ، اما مراحل آن دارای ویژگیهای خاص است . در ادامه بهتفصیل به شیوه های غبارگیری و شستشوی فرش و سایر مراحل تکمیلیدیگر در این راستا پرداخته می شود
مراحل کلی شستشو:

  • غبارگیری
    – غبارگیریمعمولی – غبارگیری ماشینی
    الفغبارگیری با ضربه زنهای مکانیکی ب- غبارگیری با دستگاههای مکندهج- دستگاههای جدید غبارگیری
    ۲- بازرسی
    ۳- رفوکاری
    ۴ – لکهگیری

انواع  شستشو:
 – شستشو سنتی ۲- شستشودر کارخانه ۳- شستشو درمنزل
در شستشوی فرش دستباف مراحل وروشهای مختلفی باید صورت گیرد
ازجمله مقدمات شستشو غبارگیری فرش است که به شیوه دستی و یا توسطدستگاه انجام می شود پس از غبارگیری بازرسی فرش جهت شناخت معایبو لکه گیری آن انجام می گیرد
سپسشستشوی فرش نیز به کمک دستگاههای مکانیکی در کاخانه ها و یا درمنزل و با روشهای سنتی صورت می گیرد .برای شستشو از مواد متفاوتسنتی و صنعتی استفاده می شود که آگاهی از اثرات هر یک در انجام بهتر این
کار موثر خواهد بود
در طیشستشو و یا پس از آن عملیاتهای تکمیلی متفاوت روی فرش انجام میشود مانند کلرینه کردن و یا شستشو با سود و هیدروسولفیت و کربناتها و یا ضد بید کردن فرش که هر یک برای تامین هدفی و آسودگی خاطرمصرف کنندگان انجام می گیرد .شناخت تاثیر این مواد شیمیایی برالیاف موجود در فرش ، در بکارگیری بهتر آنها جهت شستشوی مناسب وصحیح راهگشا خواهد بود
مقدماتشستشو:
غبارگیری :
غبارهمیشه به صورت ترکیبات مختلفی در هوا وجود دارد و ممکن است بهصورت ذرات آهن ، کربن به شکل دوده ، آلومین .و سایر مواد به داخلپرز فرش نفوذ کند . ذرات ریز غبار به صورت لایه ای نازک روی سطحو داخل پرزهای فرش نفوذ می کند . این لایه ها جذب کننده ی رطوبتنیز هستند و در بلند مدت به صورت لکه های چرک روی سطح فرش پدیدارمی شوند و حتی باعث پوسیدگی فرش نیز می گردند
کانونهای اجتماع غبار و خاک دردرون فرش مکان مناسبی برای زندگی انواع حشرات مانند بید است کهمی توانند الیاف پشم را بجوند و از بین ببرند . بنابراینغبارگیری فرش هراز گاهی الزامی است
بهترین وسیله برای زدودن گرد و خاکو تمیز نمودن فرش جاروهای دستی و معمولی(جاروهای رشتی و مشابه آنها) می باشد .استعمال این قبیل جاروها با وجود آن که وقت بیشتریرا گرفته و تا حدودی خسته کننده می باشند . معهذا جهت دوام فرشبیشتر توصیه می شوند
به کار بردنجاروهای برقی با دور کم هر چند روز یک بار بدون اشکال است ولیهرگز نباید از جاروهای برقی که برس های چرخنده دارند بکار برد ،چه حرکات چرخشی این برسها باعث شکسته شدن الیاف پشم و کنده شدن
گره ها از جسم فرش می شود و همچنین از گردش جاروبرقی در اطرافمحل ریشه ها اکیداً خودداری می شود چه با این عمل ریشه ها بهداخل دستگاه مکیده می شود و از بین می روند
توصیه می شود هر چند هفته یکبار باجاروبرقی و یا جاروی معمولی پشت فرش نیز جارو شود چون این عملگرد و خاک و ناپاکی هایی که در پشت فرش رخنه نموده اند ، زدودهخواهد شد
در غبارگیری قالی وقالیچه ها هیچ گاه مانند پتو و ملافه روزانه آنها را تکان ندادهو از پنجره و بالکن آویزان نکنید . چون تکان دادن روزانه آن هاسبب شل شدن تدریجی گره ها و کنده شدن آنها از جسم فرش می شودشدت خسارت بیشتر در محیط جانبی فرش بروز می کند) و هم چنینآویزان کردن قالی و قالیچه ها علاوه بر آن که آن ها را در معرضنزولات آسمانی قرار می دهد موجب آن می گردد که رنگ این دست بافتها نیز در اثر اشعه آفتاب به شدت تغییر نماید
به دلیل وجود ذرات خاک و گردوغبارکه در لابه لای پرز فرش نفوذ کرده اند می بایست قبل از شستشوآنرا به خوبی غبارگیری نمود . چنانچه ذرات گردوغبار از میان فرشخارج نگردند هنگام شستشو با آب ترکیب شده و تشکیل لایه ای شبیهگل در انتهای پرز فرش می دهند که پس از مدتی باعث پوسیدگی زودرسفرش می شود . در این حالت با کوچکترین ضربه های ناگهانی و حتی باتا نمودن فرش جهت حمل و نقل احتمال ترکیدگی و پاره شدن فرش بسیاراست
     قبلاز شستشو غبارگیری به طرق مختلف صورت می گیرد

  • غبارگیری معمولی ( دستی
  • دراین حالت به چند روش فرش غبارگیری می شود
    برخی فرش را به پشت روی زمین پهنکرده و با چوب به پشت آن می زنند ، سپس فرش را کنار زده وگردوخاک و سایر موادی که بر روی زمین ریخته شده جمع می نمایند وروی فرش را با جارویی زبر می روبند
    – برخی نیز فرش را از پشت بر روییک شبکه ی توری فلزی که در ارتفاع مناسبی از زمین قراردارد پهنبا چوب و یا وسیله ی دیگری به پشت آن می زنند . در این حالت کلیهذرات گردوغبار از فرش خارج شده و چون بین فرش و زمین فضای خالیاست ذرات گردوغبار دوباره به داخل فرش نفوذ نمی کند. در برخی موارد چهار نفر هر یکگوشه ای از فرش را گرفته و به ترتیب ضربه ای موجی شکل را به فرشوارد می سازد و به این ترتیب فرش از چهارطرف تکان داده شده وآلودگیهای آن خارج می گردد

نکته :ضربات چوب نباید بنحوی محکم باشد که به بافت فرش لطمه بزند
برخی نیز فرش را محکم به زمینیا سطح سفتی می کوبند تا غبار آن خارج شود . البته کوبیدن فرش برزمین از جمله اعمال نادرست و بدترین نوع غبارگیری فرش است ، زیرااحتمال هر نوع آسیبی وجود دارد که موجبات گسیختگی تارپود و پرزفرش را فراهم می آورد
چنانچه فرشکهنه و قدیمی باشد یا دارای قسمتهای رفو شده باشد ، هرگونهغبارگیری دستی که  همراه با ضربات شدید و ناگهانی باشد باعث واردشدن آسیب های جبران ناپذیر به فرش می گردد
شاید بهترین روش در مورد فرشهایجوان و نو بافت آن باشد که فرش را از یک ارتفاع مناسب آویزاننمود و با چوب به آهستگی و از پشت به آن ضربه زد.
در مورد فرشهای قدیمی بهتر آناست که با استفاده از بررسیهای نرم ذرات گردوغبار از لای پرزهایفرش بیرون آورد . سپس با جاروهای برقی ذرات گردوغبار را از درونپرز فرش بیرون کشید
نکته: درهنگام استفاده از جاروبرقی بهتر است نوک مکنده آن با فاصله ایمناسب از سطح فرش قرار گیرد تا ذراتی که از فرش خارج شده و درهوا معلق نشده اند به خوبی جمع شده و دوباره به داخل فرش واردنشوند.
۲- غبارگیری ماشینی
امروزه با پیشرفتفن آوری ، ابزارها و ماشین آلات خاصی برای غبارگیری فرش طراحی وساخته می شود
الف –  ماشین های ضربه زن مکانیکی
نمونههای قدیمی تر این ماشین ها دارای عرض زیاد بین ۵-۴ متر و طولبسیار کم بین ۲-۵/۱ متر است .درون این دستگاه دو محور استوانه ایقرار دارد که به هریک تسمه های پلاستیک یا برزنتی بسته شده استهنگامی که دستگاه روشن می شود ، فرش از یک طرف به داخل آن هدایتمی شود . ابتدا توسط برسهای مخصوص پرز فرش شانه می شود تا ازحالت نمدی و خوابیده خارج شده و بلند گردد . سپس توسط ریلهایمخصوصی فرش به میان محورهای گفته شده هدایت می شود . محورهایمذکور به علت گردش سریع به دور محور طولی ، تسمه های برزنتی یاپلاستیکی را به صورت مکرر به پشت و روی فرش می کوبندبا توجه به این که پرزهای فرش توسطبرس ها حالت ایستاده یافته اند ذرات گردوغبار به راحتی از درونآنها خارج می شوند . به این ترتیب تمام فرش از یک طرف واردغبارگیری شده و از طرف دیگرخارج می گردد
این عمل قبل از شستشو و در طولشستشو انجام می شود و دور برس غلطکتی برحسب نو و کهنه بودن و یاضخامت فرش تنظیم شده و ضرب دستگاه حتی الامقدور نباید محکم باشد در مورد فرشهای قدیمی و رفو شدهباید دقت شود تا آسیب جدی به فرش وارد نشود ، زیرا با ضربات شدیددر این دستگاه ممکن است فرش دوباره پاره شود و نیاز به ترمیممجدد باشد
ب- غبارگیری با دستگاه مکنده
گرد وغبار قالیهای کهنه بوسیله برس یا جاروی نرمی در جهت خواب فرشجارو شده و بوسیله دستگاه مکنده جمع آوری می شود .در این حالباید شدت مکثی دستگاه برحسب نو و کهنه بودن و یا ضخامت فرش بنحویتنظیم شود که ضمن خارج کردن گرد و غبار و کثافات از فرش باعثکنده شدن الیاف و پرزهای فرش نشود
نکته : هنگام تمیز کردن قالبهایکهنه باید نسبت به « خواب» قالی توجه مخصوص مبذول گردد ، چرا کهبهم خوردگی و آشفتگی در خواب قالی پیدا شود « بافت قالی» تغییرشکل می یابد و سبب پخش شدن اشعه انعکاسی می گردد، در چنین حالتیقلی « بدنما » شده و لکه دار جلوه گر می شود
ج– دستگاه های جدید غبارگیری
در طیسالهای اخیر در ساخت دستگاههای غبارگیری پیشرفت جدیدی به وجودآمده است . دستگاههای جدید غبارگیری از بازده بالایی برخوردارند و می توان در زمان کوتاهتری تعداد زیادی فرش را غبارگیری نمود
این دستگاه در واقع گردونه ی بزرگیاست متشکل از یک استوانه بزرگ توری شکل ، که در درون اتاقکبزرگتری قراردارد . گردونه متحرک از میله های فلزی ساخته شده استو تا حدودی شبیه ماشین های لباسشویی عمل می نماید . اتاقک ایندستگاه دارای در بزرگی است که پس از قراردادن تعداد مشخصی فرشبرمبنای گنجایش دستگاه ) داخل آن ، بسته می شود . سپس گردونهداخل دستگاه به حرکت درآمده و با سرعت به دور خود می چرخدفرشها براثر حرکت دورانی از پایین به بالای گردونه و بالعکس حرکتکرده و براثر آن گردو خاک آن کاملاً گرفته می شود . گردوغبارخارج شده از فرش توسط کانال مکش هوا که زیر اتاقک قراردارد ازمیان میله های گردونه خارج شده و بوسیله کانال در یک جا انبار میگردد . گاه امتداد این کانال به درون حوضچه های آب است تا ازآلودگی هوا نیز کاسته شود و هر از گاهی آب حوضچه تخلیه می شود
نکته: در صورت استفاده از ماشینهای غبارگیری جدید باز هم باید ابتدا قالبهای کهنه و قدیمی راشناسایی نمود. زیرا براثر حرکت مداوم قالبها در درون دستگاه ممکناست صدمات خاصی به فرش وارد گردد . گرچه در این دستگاه نسبت بهدستگاههای قدیمی حفاظت فرش بیشتر است و صدمه کمتری به آن وارد میگردد
بازرسی
پس از انجام غبارروبی ، قبلاز شستشو، فرش روی زمین گسترده می شود و از نظر وجود لکه ، سوراخو پوسیدگی بررسی می شود تا از ایجاد خسارت احتمالی در حین مراحلشستشو جلوگیری نمایند
گلیم بافی وریشه ها را قبل از شستشو بازدید کرده و ریشه ها را کاملاً از همجدا نموده و در صورت لزوم مجدداً انتهای ریشه ها را به صورت دستههای جدا می بندند
رفوکاری
پس از بررسی فرش و شناسایینقاط آسیب دیده در مرحله بعد باید سوراخها را چنانچه قابل ترسیماست ، رفو نمود
لکه گیری : :
( لکه زدایی) در قسمتهای بعدی بطور مجزا توضیح داده خواهد شد
شستشو::
شستشوی فرش از سالها پیش درخانواده های ایرانی مرسوم بوده است و حتی در برخی از ماهها وروزهای سال دیده شده که گروهی از اهالی یک روستا و یا محل به طوردسته جمعی کار شستشوی سالیانه، فرش را در رودخانه های نزدیک شهرو روستا طی چندین شبانه روز انجام می دهند و این کار در برخیمناطق حالت سنتی و حتی نمایشی یافته که تماشای آن برای علاقمندانفرش ایران بسیار دلپذیر و زیبا است
شستشویدقیق و اصولی فرش باید به نحوی باشد که هدف اصلی به خوبی و بودنکمترین صدمه به فرش تحقق یابد . یعنی فرش از آلودگی ها و سطوحچرک زدوده شده و کاملاً پاکیزه گردد
علیرغم بسیاری از پیشرفتهای حاصلشده در حفظ و نگهداری فرش و حتی غبارگیری فرشهای دستی اعم ازقدیمی و کهنه به جهت حساسیت امر شستشوی فرش ، تاکنون ماشین یادستگاههای خاصی برای
برطرف کردن آلودگی های فرش طراحی و ساختهنشده و تقریباً تمامی کارخانه های قالیشویی به روشی شبیه بهروشهای سنتی و قدیمی فرش را شسته و خشک می کنند
البته به جهت امکان کنترل و حفاظتبیشتر فرش به روش سنتی می توان گفت در حال حاضر شستشوی دستی وسنتی فرش بهترین روش به ویژه در مورد فرشهای قدیمی و موزه ای استکه باید نهایت دقت را در شستشوی آنها به کار گرفت تا کمترین آسیبرا متحمل گردند
هرگاه با تکان دادنگوشه ای از فرش ذرات گرد و خاک و الیاف شکسته شده پشم از آنبیرون آمد
می توان گفت که زمان شستشوی آن فرا رسیده است
هنگامی که الیاف و پرزهای فرش به یکدیگر چسبیده شده و پرزها حالت نرمی اولیه خود را از دست داد و یاآلودگی کلی پیدا کرد باید آن را شستشو نمود . معمولاً هر دو تاسه سال یکبار بسته به محلی که فرش در آن پهن شده و میزان رفت وآمد بر روی آن باید آن را شستشو داد
قالیشویی به روش سنتی :
در روشهایکاملاً قدیمی معمولاً فرش را در درون نهرهای روان آب قرار داده وپس از آن که فرش به خوبی خیس می گردید آن را به بیرون منتقل ، بامواد شوینده ای چون : چوبک و سایر شوینده های قدیمی و به کمکپاروهای بزرگ می شستند . سپس فرش را دوباره به نهر آب فرو برده وکار زدودن مواد شوینده را آغاز می کردند . به این ترتیب حرکتدائمی آب بر روی فرش و کشیدن پارو بر روی آن پس از مدت کوتاهیمواد شوینده را به خوبی برطرف و فرش پاکیزه می گردید . سپس فرشهارا بر روی صخره ها و سنگهای اطراف رودخانه و در مقابل نور آفتابقرار می دادند و به این ترتیب پس از ۳-۲ روز
فرش کاملاً خشک میگردید . در برخی موارد دیده می شود که برای آبگیری فرش پس ازخارج کردن آن از داخل رودخانه آن را لوله یا تا کرده و آن را لگدکرده و یا با پارو می کوبند تا آب آن به خوبی گرفته
شود و سپسجهت خشک شدن آنها را پهن می کردند
قالیشویی به روش جدید درکارخانه :
امروزه نیز در کارخانه هایقالیشویی روشهایی شبیه به شیوه قدیمی اجرا می گردد .به این ترتیبکه ابتدا فرش را برروی زمین پهن کرده و همه آن را با آب خیس میکنند
نکته: معمولاً کارگاههایقالیشویی را در بیرون از سطح شهر ایجاد می نمایند تا حتی الامکاناز آب نهرهای کنار شهر استفاده شود و یا بتوان با حفر چاههایعمیق آب فراوان برای شستشو مهیانمود
پس از انکه تمام فرش به خوبیخیس شد مواد پاک کننده را به مقدار مناسب روی سطح قالی می ریزندسپس با برس های ویژه ای شروع به شستن فرش می کنند . به این ترتیبقسمتهای چرک و آلوده قالی تمیز می گردد
در برخی کارگاههای قالیشوییدستگاههای خاصی طراحی و ساخته اند که دارای برسهای بزرگ و دایرهای شکل می باشد و توسط نیروی برق به حرکت در می آید و به آهستگیسطح فرش را سائیده و نقاط تیره و چرک آن را می شوید . پس از آنکهتمام فرش را شسته شده توسط شلنگهای آب که دارای دوش های پخشکننده آب است و فشار آب قابل تنظیم می باشد و تمام فرش را شسته ومواد شوینده را به خوبی از قالی دور می کنند
نکته: سطح فرش باید حتی الامکانبوسیله برس شسته شود
پس از آنکهمواد شوینده از لایه لای پرز فرش خارج شد معمولاً فرش را به طورکامل و یکجا درون حوضچه های بزرگ آب فرو می کنند تا به اصطلاحآبکشی شود
نکته: برای شستشوی فرشباید از مواد پاک کننده و خنثی و یا مواد شوینده مخصوص فرشاستفاده شود

نکته: بعد از شستشوبا صابون فرش را آبکشی کرده و پس از آب آن را از نظر قلیایی بامترو یا متل متالئین ارزیابی کنید ، پس آب پس از آبکشی فرشباید کاملاً صاف و خنثی باشد
درصورتی که در کنار کارگاههای قالیشویی نهرهای آب روان موجود باشدو یا بتوان توسط چاههای آب ، جریان
سریع و رونده ای از آب فراوانایجاد نمود، فرش را در داخل آن قرار داده و برای چند ساعت به حالخود رها می سازند تا مواد شوینده به طور کامل از درون قالی پاک وخارج شود . شاید بتوان گفت این روش از بهترین و موثرترین راههابرای آبکشی فرش و زدودن مواد شوینده باشد و لذا به همین منظوراست که کارگاههای مدرن و مجهز قالیشویی که امکان استفاده ازنهرها و رودخانه های طبیعی برای نیل به این منظور در دسترسدارند، می توانند عملیات شور قالی را به بهترین شکل انجامدهند
بههنگام آبکشی فرش اغلب از پارو و برسهای خاصی جهت زدودن بهتر موادشوینده و آلودگی ها استفاده می نمایند
در کارگاههای قالیشویی عموماً بهجای لوله کردن فرش و آبگیری آن تحت فشار قرار دادن از دستگاههای
خاصی استفاده می گردد که عملکرد آن شبیه دستگاههای سانتریفوژ استاین دستگاهها محفظه ای استوانه ای هستند که فرش را داخل آن وبه دیواره فلزی و مشبک آن مهار کرده و با روش شدن ، بسرعت و باحرکت دورانی به چرخش در می آید . در این حالت به خاطر نیروی گریزاز مرکز ، بیشتر آب موجود در درون قالی به طرفین هدایت شده و ازدرون دیواره مشبک که در پشت قالی قرار دارد خارج می گردد .
دربسیاری موارد این دستگاهها مقداری حرارت تولید می نمایند تا عملخشک کردن قالی کمی تسریع یابد
پساز آبگیری فرش آن را به همان روش قدیمی یا بر روی سطح زمین پهنمی کنند تا خشک شود
نکته : فرش پساز شستشو بحالت گسترده در نور غیر مستقیم خورشید (از پشت و روآبگیری می شود و بعد از خروج رطوبت اضافی بحالت نیمه مرطوب درمعرض هوا آویخته می شود
همچنینفرش را بر روی دارها و داربست های بزرگ می آویزند تا پس از ۳-۲روز و در مجاورت هوای آزاد و نور آفتاب خشک شوند . چنانچه فرشقبل از نیمه خشک شدن آویخته شود آب در پایین فرش جمع شده و باعثزردی و پوسیدگی قسمت انتهایی فرش خواهد شد
برخی از کارگاههای قالیشویی اقدامبه ساخت گرم خانه هایی برای خشک کردن قالی نموده اند. در این گرمخانه با ایجاد یک کانون حرارت مرکزی توسط بخاری های بزرگ و یاسایر حرارت دهنده ها تمام فضای گرم خانه را به طور مساوی حرارتمی دهند . سپس کلیه فرش ها را به داربست های .یژه ای آویزان و درکوتاهترین زمان فرشها را خشک می نمایند
نکته : اگر فرش در کارخانه خشکمی شود حرارت نباید از ۴۰ درجه سانتیگراد تجاوز نماید
قالیشویی در منزل
با قید احتیاطمی توان فرش را با رعایت کلیه مراقبت های مربوط در منزل نیزشستشو داد . اما هیچ گاه فرش های ابریشمی و عتیقه و آن هایی کهرنگ های ثابت ندارند در منزل نباید شسته شوند و بدون تردید بایدآن ها را به موسساتی که در این قبیل امور تجربه دارند سپرد .قبلاز شستشو نیز باید آزمایش ثبوت رنگ انجام شود ، به این طریق که پارچه سفید رنگی را مرطوب نموده و بر روی فرش مالش می دهند ،
درصورتی که اثر رنگ بر روی پارچه دیده شود ، نشانگر این کیفیت استکه در موقع شستشو رنگ های فرش در یکدیگر مخلوط شده و به اصطلاحدر یکدیگر می دوند ، بنابراین توصیه می شود که این گونه فرش هارا هیچ گاه در منزل شستشو ننمایند
همچنین در شرح چگونگی شستشوی خانگیفرش می بینیم که علاوه بر تجربه ، دقت و ظرافت عمل بیشتر اهمیتدارد . طریقه شستشوی خانگی به این گونه است که ابتدا باید یکپیمانه شامپوی مخصوص را با ده قسمت آب نیمه گرم مخلوط کرده و بهآن دو قاشق سرکه طبیعی اضافه شود
نکته : وجود سرکه باعث جلوگیری از پخش شدن رنگ ها می شود
سپس فرش مورد نظر را در روی سطحصافی مانند تراس و یا حیاط پهن نموده و آنگاه برس مخصوص را که ازموی اسب ساخته شده در محلول شامپو فرو برده و آن را بر رویپرزهای فرش مالش داد تا اینکه تمامی سطح فرش آشفته به محلولشامپو شودباید توجه داشته باشیدکه برس باید همواره در جهت بالا و پایین فرش حرکت داده شود و ایننکته را نیز از نظر دور ندارید که مالش خشن با برس باعث آن میشود که پرزهای فرش آسیب ببیند
نکته : هیچ گاه فرش را در محلولپاک کننده غوطه ورنسازید ، چه تاروپود فرش کمتر در معرض ناپاکیها قرار دارند و تنها پرز و یا گوشت فرش است که در معرض آلودگیاست
بعد از این مرحله محلولشامپوی باقی مانده در روی سطح فرش را به وسیله برس و یا هر وسیلهمناسب دیگر جمع آوری نموده و آنگاه پرزهای فرش را در جهت خوابآنها بگردانید . بعد از خاتمه این عمل فرش را با احتیاط روی قسمتخشک و سطح و سختی در مقابل آفتاب بگسترانید . در صورت امکان اگرفرش را درروی داربست های مخصوص پهن نمایید در این حالت جریانهوا با پشت آن تماس داشته و در نتیجه فرش زودتر خشک شده و رطوبتیدر آن باقی نمی ماند
باید دقت شودکه فرش را برای خشک شدن در مقابل تابش آفتاب تند و سوزنده قرارنداده ، چون باعث رنگ آن می شود
نکته : برای یک رنگ کردن و یاکمرنگ کردن (در موارد خیلی ضروری ) باید از نور مستقیم خورشیداستفاده شود
هیچ گاه فرش را برایخشک شده آویزان نکنید و یا آن را بر روی چمن پهن ننمایید .
توجهنمایید که به هیچ وجه فرش را چه به منظور خشک نمودن و چه در سایرموارد در مقابل بخاری (شومینه و یا هر نوع بخاری ) و در فاصلهنزدیک با رادیاتورها و یا روی سطوحی که از زیر آن لوله های آبگرم عبور می کند به طور دائم قرار ندهید ،چه حرارت شدید و مستمرباعث آن می شود که روغن طبیعی موجود در الیاف پشم خشک شده و درنتیجه فرش درخشندگی خود ار از دست داده و الیاف آن شکننده شوند ویا اینکه جرقه های آتش شومینه آن را بسوزانند
بعد ازآنکه پشت و روی فرش به طور کامل خشک شد و سطح آن حالت اولیه خودرا به دست آورد آن را به محل اولیه آن منتقل نمایید
نکته : توجه نمایید که فرش راهنگامی که رطوبت دارد تا نکرده و در محل اصلی آن پهن نکنید ، چهالیاف آن بعد از مدتی پوسیده شده و فرش متلاشی می شود
گفتیم که مرحله مقدماتی شستشو خاکگیری و زدودن الیاف شکسته شده و کرک ها از فرش است و در موسساتفرش شویی از تکان دهنده های مکانیکی استفاده می شود . در منزلبرای گردزدایی از فرش می
توان تیرک های چوبی و یانی های کلفت رابکار برد ، در صورتی که فرش را تکان ندهیم و بشوییم گرد و خاک موجود در جسم فرش هنگام آغشته شدن با آب به صورت گل و سیمانچسبنده ای در می آید و عمل
شستشو را مشکل می کند
هیچ گاه در منزل برای شستشویقالیچه های کوچک و پادریهای دست بافت از ماشین رخت شویی کهمکانیزم آن ها فقط برای شستشوی پارچه و بافت های ماشینی تنظیمشده است ، استفاده نکنید چون درجه حرارت آب داخل ماشین ، میزانارزش دستگاه و ترکیبات شیمیایی مواد پاک کننده ای که در ماشینهای رختشویی به کار می برند برای الیاف و گره های فرش مناسبنیستند
نکته: هیچ گاه فرش های دستبافت خود را برای شستشو به موسسات خشک شویی نسپارید چون این طریقشستشو برای فرش های دستباف بسیار مضر است
لازم به ذکر است که رفوگری وتعمیرات فرش بعد از مرحله شستشو می تواند نتیجه بهتری دهد ، زیراعلاوه بر رعایت بهداشت کارگر رفوگر ، انجام این کار از جهت مشخصشدن نوع بافت و آشکار شدن رنگهای واقعی فرش کاملاً ضروری است 
انواع شستشو:
آب شور، روشویی، نیم شور، دوا شویی، کهنه شور الف)آب شور: برای فرش های خانگی کاربرد دارد.
ابتدا فرش را خیس می کنند پودر حل شده در آب را بر روی فرش میریزند.با بیل روی فرش را ماساژ میدهند با ماشین مخصوص روی فرش عبور میکنندوسپس فرش را آب کشی می کنندویک قاشق هیدروسولفیت با ۲۰لیتر آب مخلوط کرده روی فرش میزنند ماساژداده سپس آب کشی کرده،فرش راتوی دیگی ابگیری می کنند ( + یک سطل آب برای کر دادن)سپس فرش را خشک میکنند.ب) روشویی:در روشویی آب و پودر و هیدرو استفاده می شود.ج)نیم شور:فرش را روی زمین پهن کرده بیل می کشندوپودر روی فرش میریزندو روی فرش را شلاق میزنندوفرش را ماساژ میدهند وبعد از این عمل فرش را آب می کشندسپس کلر و شامپو تگزافون (این شامپو به رنگ ابی و کف دهی بالایی دارد)به روی فرش زده واین مواد باعث شفاف شدن فرش میشود آب فرش را گرفته و در ا فتاب پهن می کنند.د) دوا شویی:فرش را روی زمین پهن میکنند فرش را خیس کرده کلر و شامپو میدهند آب اضافه فرش را گرفته و دوباره به فرش کلر و شامپو می دهند به مدت ۲۰ دقیقه شلاق زده فرش را و با بیل ماساژ میدهند کمی پودر وهیدرو روی فرش میدهند و فرش راآب کشی و آب گیری می کنند.ه)کهنه شور: فرش راپهن کرده خیس میکنند روی فرش پودر میزنندو سطح فرش را ماساژ می دهندوسپس سود سوز آور به اندازه لازم(بستگی به رنگ فرش دارد)به فرش میزنند،سود سوز اور رنگ فرش را لق میکندسپس شروع به بیل زدن میکنندپس از ماساژ در سود می خوابانند(نیم ساعت)بعد با شلاق فراوان وبیل و ماساژ سود را از فرش خارج میکنندوبرای رنگ برداری ازهیدرو سولفیت قوی  تراز موارد قبل استفاده میکنند. در بعضی موارد حوضی درست کرده فرش را توی حوض شناور میکنند.وسپس آب کشی  ودیگ برای کر دادن.دوشور آفتاب:فرش را می شوید به مدت زمان به معین به پشت در آفتاب پهن می کنند.(۱۰یا۲۰ روز ویا۱ ماه) کلیه رنگ های شیمیایی به واسطه آفتاب به اندازه ای که می خواهند کم رنگ کنند، و سپسش فرش را نیم شور می کنند.(هر قالی شور ویا تاجری فرمول خاص خود را دارد که ممکن است تاجران روش های دیگران را حتی قبول نداشته باشند.)سفید کردن فرش:برای مثال اگر زمینه ی فرش قرمز باشد؛محلول برای سفید کردن این فرش ترکیب ماست + هیدرو+ آب + رنگ آبی می باشد.اما اگر زمینه ی فرش آبی باشد؛ محلول برای سفید کردن این فرش ماست + هیدرو + آب + رنگ قرمز می باشد. -ترکیب رنگ قرمز،آبی و زرد، رنگ سفید می شود.آفتاب یک رنگ بر فوق العاده قوی می باشد که در کهنه شور کردن فرش و خشک کردن فرش کاربرد دارد.البته هر فرشی در آفتاب نباید خشک شود. فرش زرد را اگر بخواهند سفید کنند آفتاب نخورد بهتر است اما فرش قرمز که بخواهند سفید کنند در آفتاب خشک شود بهتر است.  نقش هیدروسولفیت در شستشو فرش:به عنوان لکه بردار واینکه فرش کمتر رنگ پس دهد.اگر در شستشو هیدروبیشتر از نیاز فرش زده شودهیدرو پشم را می سوزاندوفرش را زرد می کند
نکات کلی در مورد شستشو و نگهداری فرش
جارو به تنهایی نمی تواند تمام آلودگیهای فرش را پاک نماید لذا پیشنهاد می شود بسته به تعداد ساکنین خانه و مقدار استفاده ای که از یک فرش در طول یک دوره میگردد که معمولا ما بین ۱۲ تا ۱۶ ماه می باشد آن را شستشو نمائید.
شستشوی سطح فرش با برس نتیجه مطلوبتری دارد
شستشویی فرش در منازل با شوینده های رایج منجر به خشک و شکننده شدن الیافپشم می شود ، زیرا این مواد برطرف کننده چربی های قوی و دارای ترکیباتشیمیایی اسیدی قوی هستند و چربی الیاف پشم را نیز گرفته منجر به شکستگی وبروز کچلی در فرش می شود
اگر فرش دارای خامه های رنگی باشد کهثبات کافی ندارند در زمان شستشو و کشیدن برس ممکن است رنگها در هم ادغامشوند .بنابراین در کارگاههای قالیشویی حوضچه هایی توسط مواد خاصی آکندهشده که چنین فرشهایی را در آنها قرار می دهند و رنگ الیاف آنها به طورنسبی برای مدتی ثابت می شود . اما به هر حال گاهی فرش رنگ می دهد و چارهای جز رنگبرداری نیست
چنانچه از مواد شوینده سنتی استفاده شوداحتمال وجود ناخالصی در آنها وجود دارد و باید به دقت آبکشی شود تا ازآسیب جلوگیری شود
اگر آبکشی در رودها و نهرها انجام شود ، برخی املاح معدنی مثل (کچ و آهک) ممکن است در فرش بماند و باعث آسیب قالی گردد
برای نرم کردن فرش در صورت لزوم می توان از مواد نرم کننده استفاده کرد
۷- بعد از شستشو ، فرش باید بوسیله دارکشهای مجرب دار کشی و کج شدکی آن از بین برود
بعد از دارکشی فرش باید از نظر کناره ها و ریشه ها گلیم بافی و شیرازهبازدید شود و در صورت وجود نواقص ناشی از شستشو و ترسیم شود
۹- فرش بعد از شستشو معمولاً با تراش کمی پرداخت می شود ، برای پرداخت تیغهبرنده و مکنده باید بسیار تیزبوده و در صورت لزوم برای اینکار از دستگاهاستفاده می شود تا تمام سطح فرش یکنواخت تراش داده شود
­لوله کردن فرش به منظور خشک کردن آن هرگز توصیه نمی شود ، چرا که منجر به ایجاد کیسی و برآمدگی در فرش می شود
۱۱-فرش باید روی زمین سخت(سیمانی یا موزائیکی) شسته شود . برای خیس کردن فرش از آب با حرارت معمولی استفاده شود.
۱۲- برای شستشوی فرش باید از شامپو فرش استاندارد استفاده شود.سطح فرش درحد امکان باید به وسیله برس شسته شود.بعد از شستشو با شامپو فرش باید کاملا آبکشی شود.
۱۳-فرش باید پس از شستشو به حالت گسترده در نور غیرمستقیم خورشید از پشت ورو آبگیری شود و پس از خروج رطوبت اضافی به حالت نیمه مرطوب در معرض هوا آویخته شود.
۱۴-چنانچه فرش قبل از نیمه خشک شدن آویخته شودآب در پایین فرش جمع می شود و باعث زردی و پوسیدگی قسمت انتهایی فرش خواهد شد. حفاظت فرشمحافظتهای پیشین:  قبل از اینکه مشکلی پیش بیاید از دارایی خود مراقبت کنید .
۱۵-چنانچه فرش قبل از نیمه خشک شدن آویخته  شودآب در پایین فرش جمع می شود و باعث زردی و پوسیدگی قسمت انتهایی فرش خواهد شد.
معرفی چندین نمونه از تولیدات فرش دستباف استان
نگاهی گذرا بر خدمات تکمیلی فرش دستباف مظنه و قیمت تعدادی از فرشهای دستباف و ماشینی 
نکاتی چند در باره نحوه استفاده ونگهداری مناسب از فرش دستباف 
۱-  آویزان ننمودن فرش بر روی دیوار گچی و در صورت نیاز استفاده از تنظیف نخی یا پارچه ای در پشت فرش استفاده از پودر نفتالین یا تنباکو در پشت فرش و کشیدن جاروی خشک برای جلوگیری  از بید خوردگی احتمالی فرش
۲-  دور نمودن فرش از معرض تابش مستقیم نور آفتاب و تعویض سمت استفاده فرش (هر شش ماه یک بار) جهت ساییدگی یکدست تمام نقاط فرش بطور یکسان
۳-  خودداری از قراردادن هر شی نوک تیز بر روی فرش بنابر احتیاط
۴-  عدم مفروش نمودن فرش بر روی سطوح گچی و آهکی جهت حفاظت فرش در برابر پوسیدگی و تغیرات احتمالی رنگ فرش
۵-  دور نمودن مایعات از فرش ( خصوصأ مواد اسیدی، مایعات شیرین، جوهرها و مواد رنگی )
۶-  سرکشی و بازرسی اطاقهایی که فرش دستبافمان در آنجا مفروش شده و کمتر مورد استفاده و رفت وآمد قرار میگیرد، جهت مشاهده و معدوم نمودن عوامل بید خوردگی ( پروانه های کوچک کرم رنگ ویا کرمهای ریز و قهوای درکنار اطراف و پشت و روی فرش ) وجارو نمودن پشت و رو واطراف فرش در صورت مشاهده احتمالی عوامل مذکور
۷-  پر نمودن شکافها و سوراخهای موجود در محلی که فرش در آنجا گسترده شده و مورد استفاده قرار میگیرد
۸-  تا جای ممکن سعی شود برای نظافت فرشهای دستباف از جاروی سنتی استفاده شده و کمتر از جارو برقی استفاده شود چرا که استفاده از جاروی برقی ، موجب  توخالی شدن و کاهش پرز فرش و نتیجتأ استهلاک و فرسایش سریعتر فرش خواهد شد
۹-  نگهداری و یا استفاده از فرش دور از محیطهای مرطوب و نمناک. جارو زدن:  مهمترین مرحله حفاظت برای شماست.اما با جارو کردن همه آلودگیها پاک نمیشود(شستشوی فرش)
۱۰- در تمام قسمتهای ورودی یک پادری قرار دهید:پادری در قسمت ورودیها باید استفاده شود تا آلودگی را جذب کند.آنها از کثیفی بیش از حد ورود شن ریگ و دیگر چیزها به خانه جلوگیری می کنندو همین پادری نیز باید به طور منظم تمیز شوند تا خودشان منبع چرک و آلودگی نشوند.
۱۱  –  گاهگاهی اجسام سنگین را از روی فرش حرکت دهید:گاهگاهی اجسام سنگین قرار گرفته بر روی قالیها را جابجا کنید تا از له شدن پرزها جلوگیری شود شما همچنین بهتر است از لایه های محافظتی در زیر پایه میزها استفاده کنید عملی که به راحتی می تواند در عمر مفید فرش موثر باشد.
۱۲ – از تابش مستقیم آفتاب کم کنید:با استفاده از پرده کرکره از تماس مستقیم آفتاب با قالی جلوگیری کنید.
۱۳- جارو زدن بهترین گام برای حفاظت از فرش می باشد :قالی را به طور منظم و دقیق جارو بزنید مخصوصا قسمتهای که آمد و شد بیشتری صورت میگیرد. بدانید که راه رفتن بر روی قالیهایی که کثیف شده اند به آشغالها و لکه ها اجازه میدهد تا به قسمتهای پایین پرزها وارد شوندو این امر میتواند به بافت قالی صدمه بزند.جارو زدن مدام این ذرات را از بین برده و آنها را قبل از اینکه مشکلی بوجود بیاید از بین می برد
در تهیه وسیله نظافتی برای فرش دقت نمائید:استفاده از جاروهایی با برسهای دوار پیشنهاد می شود که پرزهای قالی را بر هم می زند و برطرف ساختن ذرات را آسانتر میکند قالیهایی با ساختار پرپرز و متراکم مخصوصا انواع پشمی آن ممکن است در برابر برس زدن حساس باشند و پرزپرز شوند. برای چنین ساختارهایی استفاده از جاروهای مکنده (جارو برقی)و یا دستگاههایی که برسهای آنها قابل تنظیم است و پرزهای قالی را بر هم میزند پیشنهاد میشود .جاروهایی که برس دارند را میتوان قبل از استفاده مدام بر روی جایی که پرزها و بافتهای زیاد و متراکمی دارد امتحان کنید.
۱۵-جابجایی در هنگام جارو زدن:هنگام جارو زدن گاهگاهی مسیر را عوض نمایید
۱۶- از گذاشتن اجسام داغ و یا سنگین بر روی فرش خودداری نمائید.
(( نکاتی چند در مورد لکه ولکه گیری ها ))
اولین نکته مهم در مورد لکه ، شناخت نوع و میزان تازگی آن است ، وقتی لکه ایجاد شده تازه باشد و بدانیم از چه ماده یا موادی تشکیل شده ، میتوانیم سریعتر نسبت به تهیه موادمورد نیاز جهت رفع لکه اقدام کنیم.
تازگی لکه باعث میشود که ما زودتر ،بهتر و باهزینه کمتر لکه را پاک کنیم.
برای زدودن و پاک کردن لکه ، ابتدا مواد شیمیایی را مورد بررسی قرار داده ، سپس لکه را قبل از شستشوی محل آلوده ، پاک میکنیم،
هرگاه فرشی در اثر مواد رنگدار مانند شربت ، قهوه ، چای ، چربی ، واکس ، ادرار و فضولاتحیوانات و مانند آن آلوده و لکه دار شد ، ابتدا باید این مواد رااز سطح فرش زدود و سپس لکه های حاصل را به کمک مواد پاک کنندهمانند صابون و پودرهای رخت شوی و حلال های مخصوص از بین برد
باید توجه داشت که هر لکه ای فقطبا رنگ برهای مخصوص و در تحت شرایط خاصی از بین می رود ، بهعنوان مثال برای زدودن اثرات آب میوه ، شیر ، قهوه ، چای وشکلات از آب نیمه گرم و صابون و یا شامپو و برای لکه گیری اثرات تخممرغ و خون از امتزاج نمک و صابون و سرکه سفید استفاده می شود
آب داغ، لکه های ناشی از خون و تخم مرغ را بعلت آلبومین موجود ، ثابت تر میکند.
آب داغ و صابون لکه هایی مانند عصاره میوه هاو چای و قهوه را ثابت تر میکند.
باید بدانیم که لکه های چربی بابنزین نیز به خوبی پاک می شوند . در صورتی که فرش به روغن آلودهشد، باید ابتدا روغن ریخته شده را به کمک قاشق جمع آوری نمود سپس پارچه ای سفیدرنگ بر روی
محل آلوده شده گذارده و اطوی نیمهگرمی بر روی این پارچه کشیده شود . بدین ترتیب روغن موجود در جسمفرش جذب این پارچه خواهد شد
برایزدودن لاک ناخن از حلال استن وبرایزدودن رنگ روغن از ترباشین
برای ازبین بردن لکه قیر از حلالاکالیپتوس وبرای محو کردن دوده و سایرپودرهای رنگ دار از جاروی برقی مکنده استفاده می کنند
در هرصورت شستشوی محل لکه دار شده با مواد پاک کننده آنزیم دارو یا صابون های خنثی همیشه بی ضرر خواهدبود
نکته: توجه داشته باشید که هیچگاه در عملیات لکه برداری از گرد بلیچاستفاده نشود، چهبا این عمل رنگ فرش نیز از بین می رود
در کارگاه های شست و شوی فرشهنگامی که موفق به لکه برداری به صورت دلخواه نشوند باید قسمتلکه دار شده را از روی شبکه تاروپود فرش جدا کرده و به جای آن با   الیاف مناسب و رنگ های جور دوباره گره زنی و یا رفوگریکرد
طریقه زدودن لکه چربی ،اینگونه لکه را بوسیله بنزین یا نیترا کلرور کربن میتوان پاک کرد، بدین صورت که ابتدا با اسفنج ،محلول فوق را مالیده و سپس پاک میکنیم، لکه چربیهای حیوانی را با آب و صابون از بین میبریم.
لکه خون و چسب : ابتداباآب سردوصابون وبعدازبرطرف شدن لکه،باآب نیم‌گرم وصابون میشوریم واگراین لکه‌هاروی قسمتهای رنگی ایجاد شود بوسیله نیترا کلرور کربن و اسفنج آنرا تمیز نموده با آب سرد و مالش اسفنج آنرا میشوئیم
لکه موم :
ابتدا موم اضافی را برداشته ، سپس قسمت لکه شده را گرم کرده ، کاغذی روی آن قرار میدهیم تا موم را جذب نماید، سپس بوسیله بنزین یا نیترا کلرور کربن و مالش اسفنج آنرا پاک میکنیم.
لکه قهوه ، کاکائو وچای:  در صورت تازه بودن با آب جوش و اتوی داغ از بین میرود و اگر پس از شستشولکه باقی ماند از نیترا کلرور کربن و در صورت سفیدی قسمت ،از آب اکسیژنه ۲۰% استفاده میکنیم. لکه شیر:  چربی شیر را با بنزین برطرف کرده ، سپس با آب نیم گرم میشوریم .
لکه ترشی : لکه میوه های ترشی همچون آلبالو، انار ،پرتقال را سریعأ با آب و آمونیاک میشوریم.
لکه مرکب فرنگی  :
بامحلول داغ و غلیظ جوهر ترشک و آب و صابون مالش داده ، میشوریم .
لکه عرق بدن:
محل لک شده را در محلول ، پر برات دوسود و آب اکسیژنه ( آب اکسیژنه یک لیتر ، پربرات دو سود چهار قاشق قهوه خوری )قرار داده،آبکشی مینماییم.
لکه مرکب آبی یا سیاه بر روی الیاف نباتی ( گیاهی ) :
محلول رقیقی از ۵% پر منگنات دو پتاس و آب تهیه کرده ، قسمت لک شده را در آن خیس کرده تا رنگ آن قهوهای گردد، سپس آنرا در محلول بی سولفیت دو سود و کمی سرکه گذارده ، بعد با آب زیاد میشوریم و اگر تمیز نشد این کار را چند بار تا محو لکه ادامه میدهیم.
لکه مرکب روی الیاف حیوانی :
پارچه را در محلول ۵% پر بورات دو سود گذاشته، کم کم گرم میکنیم، تا آنجا که نجوشد و پارچه داخل ظرف تکان نخورد،سپس از داخل ظرف ،خارج ساخته، آبکشی مینمائیم.
لکه جوهر معمولی روی قالی :
مقداری ماست ترش روی محل لکه ریخته ،منتظر میمانیم تا ماست رنگ جوهر را بخود بگیرد، سپس آنرا پاک میکنیم و    اینکار را آنقدر تکرار میکنیم ،تا جائیکه لکه کاملأ محو گردد.
 لکه دوده :
با اسفنج آغشته به محلول اسید تارتاریک ۲۰% روی لکه را مالش داده،آنرا پاک میکنیم،استفاده از آبقوره نیز برای لکه برداری فوق مفید است .
لکه رنگ روغن :
ابتدا اگر چنانجه لکه رنگ روغن تازه بود به آهستگی آنرا از روی فرش جمع میکنیم بنحوی که داخل پرزفرش فرو نرود سپس مازاد آنرا با بنزین یا تینر پاک کرده و محل را با آب و شامپو فرش میشوئیم (بایستی مراقب بود محل کار در مقابل شعله و یا جرقه اتش نباشد ) و چنانچه لکه رنگ روغن کهنه بود سعی میکنیم مازاد آنرا با چاقو و یا هرچیز تیز و برنده از روی فرش پاک نمود بنحوی که بر پرز فرش آسیب نرساند و سپس تنظیف پارچه ای را بر محل لکه قرار داده و اطوی داغ روی لکه میگزاریم تا لکه نرم شود سپس آنرا با تینر یا بنزین پاک میکنیم و اگر در هر حال موفق به پاک شدن رنگ نشدیم آنرا به رفوگر فرش میسپاریم تا طی عملیات رفوگری ایراد بوجود آمده  را مرتفع نماید. جوش شیرین :
مصارف متعددی دارد، از جمله این که یک «بو بر» ارزان قیمت است،می توانید آن را روی فرش یا قالیچه بپاشید و پس از پانزدهدقیقه جارو کنید. برای بوهای قوی تر، مدت ماندن جوش شیرینرا به یک شب برسانید
لکه شربتروی فرش  :
اگر شربت روی فرش شما ریختابتدا با قاشق شربت ها را جمع کنید، سپس یک اسفنج را خیسکرده و به محل موردنظر بکشید. این کار را می توانید چندبار تکرار کنید. اگر دیدید که با این کار شربت کاملا ازبین نرفت، محلولی از الکل و سرکه به نسبت مساوی تهیه و سپسبا اسفنج مرطوب دوباره جای لکه را پاک کنید
لکه میوه یا آب میوه روی فرش :
برای از بین بردن لکه میوه یا آب میوه بهاین روش عمل کنید که ابتدا میوه یا آب میوه را با قاشق جمعکنید. سپس اسفنج را در آب سرد فرو برده به محل لکه بکشید،پس از آن با شامپو فرش آن قسمت را تمیز کنید
درخشان کردن فرش :
معمولا خانم ها به دید و بازدیدها توجهخاصی دارند و علاقه مندند که فرش هایشان جلوه خاصی داشتهباشد، برای این کار مقدار زیادی نشاسته ذرت روی فرشبپاشید، بگذارید یک ساعت بماند، سپس با جاروبرقی آن راجارو کنید، اثر فوق العاده ای دارد
 لکه خون :
برای از بین بردن لکه خون ار یخ و هیدرو سولفیت و ماست استفاده می شود به نسبت و مقدار این مواد با توجه به نوع و جنس خون متفاوت می باشد .{ خون زن و مرد – دختر – پسر در سنین بلوغ یا کمتر متفاوت می باشد } و پس از خشک شدن روی  فرش را سنگ پا می کنند.- خون با مواد شیمیایی ثابت می شود .
لکه آدامس: — یخ
لکه قیر :
ابتدا با یخ سپس با نفت لکه را تمیز کرده و با مسواک و یا برس قسمت لکه را آب و پودر می زنیم .
مواد نفتی :
مانند قیر بنزین ، نفت ، گازوئیل ، هر گونه لکه از این دسته را با مشتق نفتی بعدخود ( قوی تر است ) به صورت رقیق شده پاک می کنند .
لکه برنج :
سنگ پا و با آب پودر شست و شو می دهیم.
لکه گوجه فرنگی (رب ) :
قسمتی که لک شده است را سریع با قاشق جمع می کنیم سپس آب سرد می ریزیم با قاشق جمع کرده به دفعا ت زیاد این عمل را انجام می دهیم . سپس ماست رقیق شده به اضافه کمی هیدروسولفیت { لکه ایجاد شده در رنگ روشن فرش به این طریق پاک شده }این روش نیز برای بقیه لکه ها ی مواد غذایی هم کار برد دارد .
قسمت رنگی فرش :
ماست رقیق به همراه اسید خوراکی ( سرکه ، آبلیمو ، جوهر لیمو )
لک زعفران : اسید اگزالیک
لکه لبو : از ماست و هیدرو استفاده می شود .
نوشیدنی ها :
لکه نوشابه ( مواد شیمیایی )  از هیدروسولفیت و کلر استفاده می شود .
 لک مواد الکلی :
برای پاک کردن این نوع از لکه هم باید نوع این مواد و مقدار الکل مشخص شود و چون درنتیجه بهتر و مقدار مواد مصرفی برای پاک کردن مهم می باشد . این مواد لکه زردی دارد که با الکل خوراکی که روی قسمت لک ماساژ می دهیم با قاشق بر می داریم چندین دفعه این عمل را انجام داده سپس با آب پودر می شوئیم .
لکه چربی مواد غذایی :
از پودر استفاده نمی شود صابون بچه و یا مایع های دستشوئی کار برد دارد .
لکه چای :
نوع چای برای بهتر نتیجه دادن لکه برداری مهم می باشد .در همان موقع که چای ریخته سریع نمک زده و زود نمک را جمع می کنیم چون اگر نمک زیاد روی لکه چای بماند لک را ثابت می کند سپس از ماست و هیدرو برای لکه برداری استفاده می کنیم .
ترکیب آب و ماست در ۹۰ تا ۱۰۰ % محلول ها و رنگ های تهیه شده برای لکه برداری کاربرد دارد . 
سوختگی فرش :
آب اکسیژنه ، آب ژاول ، و اسید ها به جز ماست کاربرد دارند.این موادبرای هر نوع سوختگی با درصد مختلفی به کار می روند .  سوختگی پشم زرد است پس هر لکه زرد را با مواد می توان پاک کرد . 
ادرار سگ :
بر روی فرش با ادرار خود سگ ( در همان لحظه ) و سپس با آب صابون بچه پاک می شود .
نکته : بهتر است پیش از شستن، فرش ها جارو شوندتا گرد و خاک آنها گرفته شودکمی سرکه به محلول پاک کننده فرش اضافه کنید تا بوی نامطبوع رااز بین ببرید
نشاسته ذرت: برایتمیزکردن قالیچه ها معجزه می کند. نشاسته  را رویقالیچه بپاشید، بگذارید سی دقیقه بماند و سپس با جارو برقیآن را تمیز کنید
 قیر :در صورتی که قیر بر روی فرش ریخته شده باشد ابتدا باید توجه داشت که ضخامت قیر ریخته شده چقدر است اگر قیردارای ضخامت زیادی باشد ،اضافات را با چاقو یا وسایل دیگر به صورتی که پرز های فرش آسیبی وارد نیابد ع بر می دارند ؛ سپس با یک قطعه پارچهی تمیزآغشته به نفت سفید ، با مساژ دادن به محل بفیهی قیر را پاک میکنند ، در مورد فرش هایی که رنگ کرم و یا روشن دارند باید توجه داشت که زردی های  باقیمانده را چنانچه از بین نروند ، پس از خشک شدن میتوان شستشو داده و از بین برد
رنگهای جوهری و مرکب های الوان :
در صورتی که رنگ تازه بر روی فرش ریخته شده باشد ،ابتدا اضافهی رنگ را از روی فرش بر میدارند و روی محل آغشته به جوهر را با آب و صابون میشویند سپسمقدار کمی پودر هیدروسولفیت روی قسمت جوهر ریخته میپاشند و با پارچهی تمیزی پودر را روی فرش ماساژ میدهند و به این صورت رنگ برداری میکنند . سپس محل را مجددا با آب شستشو میدهند تا خاصیت اسیدی از بین برود .
مرکرکروم :
ابتدا محل مرکر کروم را با آب و صابون شستشو میدهند و سپس باقیماندهی رنگ را با پودر یا محلول جوهر لیمو میشویند تا خاصیت رنگ از بین برود، در انتها محل مورد نظر را مجداد با آب وصابون شستشو میدهند.
 رنگ ها و چسب های شیمیایی:ابتدا اگررنگ تازه ریخته شده باشد قسمت اضافی رنگ را با وسیله ای مانند قاشق جمع آوری میکنند سپس آثار باقیمانده ی رنگ را با تینر فوری یا با روغن پاک میکنند . عمل رنگ زدای باید با تحمل و صبر و حوصله به تدریج انجام شود باید مراقببود در حین انجام کار هیچ گونه آتش و جرقه در محل کار ایجاد نشود در غیر این صورت خطر آتش سوزی امکان دارد چسب های کفاشی را با تینر پاک میکنند . در مورد بعضی از چسب ها ، با انداختن
پارچهای بر روی چسب و گزاردن اتوی گرم بر روی آن ،چسب به پارچه چسبیده میشود و سپس پارچه را بعد از خشک شدن از روی فرشبر میدارند که در این حالت ع بیشتر چسب به پارچه چسبیده است باقیماندهی چسبرا باتینر یا نفت پاک میکنند نفت سیاه یا روغن های سیاه :
این نوع مواد اگر بر روی فرش ریخته شده باشد ، ابتدا قسمت های اضافی را با قاشق بر میدارند و سپس اثار باقیمانده را با نفت سفید پاک میکنند
روش دیگر پاک کردن لکه ی جوهر :
نمک سائیده شده را روی که پاشیده و مقداری الکل روی آن بریزید ، نمک به تدریج جوهر را جذب میکند و همین که رنگ نمک به کلی تغیر کرد آن را عوض کرده و این عمل را تکرار کنید تانمک کمرنگ شود سپس با یک پارچه ی سفید ، نمک را بر روی قالی مالش میدهند در ضمن مقداری هم الکل اضافه میکنند . این عمل را آنقدر تکرار میکنند تا پارچهی سفید و نمک هر دو تغیر رنگ ندهند . پس از آن که جوهر پاک شد ، برای این که نمک در خلال پرز های فرش باقی نماند آن قسمت را با اب خالص میشویند پایان ذکر است که قبل از انجام عمل فوق ، اطمینان از ثبوت رنگ قالی الزامی است.
به طور کلی برای پاک کردن لکه های خیلی قدیمی و کهنه ، نباید اصرار زیادی به خرج داد . زدودن بعضی لکه های قدیمی که به تدریج تبدیل به مواد غیر محلول شده اند . مستلزم به کار بردن مواد شدید الاثرو استفاده از روش های لکه گیری خاصی است که من پاک کردن لکه ها سبب پوشیدن الیاف گیاهی میشود . در مورد لکه گیری قالی هایی که در اثر سهل انگاری لکه میشوند باید الیاف آن ها به مقدار زیادی کاسته شده است و کار کردن با ان ها مستلزم تبحر خاصی است در سایر مواد لکه گیری به طریق زیر عمل میشود:برای جلو گیری از هر اتفاق غیر مترقبه ، جنس پشم،ابریشم و مشخسات لکه و موارد متشکله مستلزم تبحر خاصی است در سایر مواد لکه گیری به طریق زیر عمل میشود:
برای جلو گیری از هر اتفاق غیر مترقبه ، جنس پشم،ابریشم و مشخسات لکه و موارد متشکله آن را تعیین میکنند و از سازگاری حلالی که برای لکه گیری در نظر گرفته میشود ، اطمینان حاصل میکنند ، در غیر این صورت احتمال دارد رنگ متن بعضی از قسمت های فرش تغییر کرده و نقوش آن پخش شوند.
نخ های طبیعی یا منشأ حیوانی دارند مانند پشم و ابریشم و یا منشأ گیاهی مانند پنبه کتان و کنف دارند.
برای تشخیس منشأ نخ نمونهای از آن را میسوزانند با توجه به این که نخ های گیاهی از الیاف سلولزی تشکیل شده اند ، به آسانی سوخته و بوی کاغذ سوخته از ان ها به مشام ما میرسد .
در صورتی که نخ ها با منشد حیوانی در هنگام سوختن جمع شده <<وز کرده>>به علت تجزیه شدن مواد کراتینی که در پشم ، موم،سم و در شاخ حیوانات وجود دارد ، بوی مو و کرک سوخته میدهد . باید توجه داشت که از ریختن حلال بر رویلکه خودداری شود ؛زیرا این عمل سبب پخش شدن آن میشود . بهتر است مقداری پنبه ی خام را تابیده  و نوک آن را به حلال اخشته نمود وسپس آن را به آرامی به نقاط مختلف لکه تماس داد و در صورت لزوم این عمل را چندین دفعه تکرار کرد.
 لکه برداری:
در بعضی موارد به مرمت کارانی که در این شاخه و حوزه فعالیت می کنند رنگرز گفته می شود . در صورتی که رنگرز به کسی گفته می شود که الیاف را رنگ و آماده برای بافت می کنند . لکه بردار عنوانی است که به افرادی گفته می شود که لکه و یا دورنگی فرش را برطرف می کند . ما در این مقاله در مورد مواد مصرفی و نحوه از بین بردن بعضی لکه ها صحبت خواهیم کرد .
– لوازم کار : قلم مو، تشت (لگن کوچک )، سنگ پا،    آجر
– مواد مصرفی : گچ ، آهک ، جوش شیرین ، استن ، سرکه سفید ، تینر ، نمک ، آب پیاز، پرمنگنات ،
آمونیاک، مواد اسیدی مانند : سرکه ، جوهر ، لیمو ، اسید اگزالیک ، آبلیمو ، ماست .  صابون ، آب اکسیژنه ، آب ژاول ، اکسیدان مورد استفاده قرار می گیرد . آب اکسیژنه با آب رقیق می شود این مواد به عنوان لکه برو در بعضی موارد به عنواثبات کننده کار برد دارند مانند نمک. در بین این مواد ماست ماده ای بسیار فعال است که هم لکه بر و لکه گذار و هم برای ثابت کردن رنگ الیاف کار برد دارد (در ترکیب با ماده ای دیگر )
فرش ها در طول استفاده گاه دستخوش آسیب های همچون ریختن مواد چسبنده از قبیل قیر ،چسب رنگ های شیمیاییرنگ های جوهری و روغن هایی از قبیل نفت سیاه و غیره میگردد که زدودن آن ها را ازروی فرش ،لکه گیری میگویند . ذیلا چگونگی پاک کردن و لکه گیری موارد  مهم توضیح داده میشود :
نکاتی در مورد کاربرد مواد رنگ بر :
-هیدروسولفیت همراه کلر یا پرمنگنات کار نمی شود . (هیدرو روی کلر گازی خفه کننده تولید می کنند)
کلر را به همراه ماست کار نمی کنند چون خواص هم را نابود می کنند . کلر و پر منگنات خواصی یکسان دارند موادی مانند آهک، گچ، سرکه، جوش شیرین و آسپرین به عنوان کاتالیزور برای تسریع در انجام  واکنش ها کار برد دارند .  – ماست به همراه هیدرو برای رنگ برداری خیلی کم کار می کنند .-پرمنگنات بر روی الیاف پشمی رنگ پشم را لیمویی زرد و یا قهوه ای می کند . هر چه پر منگنات غلیظ تر باشد رنگ پشم تیره تر ( قهوه ای ) می شود . اسد سولفوریک و اسید نیتریک در رنگرزی پشم کاربرد دارند .   –  آب مقطر با فرمول H o   به دلیل داشتن یک مولکولo بیشتر نسبت به آب   معمولی  HO  خاصیت بهتری در لکه برداری دارد . اکسیژن نقش مهمی در پاک شدن لکه ها دارد .-در لکه برداری و رنگ برداری و تغیر ماهیت لکه رنگ های فرش به کمک اسید خوراکی انجام می گیرد .ترکیب آب و ماست در ۹۰ تا ۱۰۰ % محلول ها و رنگ های تهیه شده برای لکه برداری کاربرد دارد .-در بعضی موارد جوهر لیمو تنها کاربرد دارد .

بدون دیدگاه

ارسال دیدگاه