مطالب فرش دستباف

مطالب فرش دستباف

مقدمه:

درمختصر نگاهي به  نگاه هر فرد بيننده را چه به عنوان يك فردآشنا به فرش و مقوله فرش بافي و چه به عنوان يك فرد غير كارشناس و در يك نگاه عموم و اكثريت قريب به اتفاق مردم بخود جلب میکند.فرش از جمله مهمترین زیراندازهای رایج در بین جوامع شهری و روستایی  ایرانی است که جایگاه آن در میان ایرانیان بیشتر جنبه زیراندازی داشته ،بعضا در قالب تابلو فرش بعنوان تزیین بکار گرفته میشود و جوامع اروپایی نه بعنوان زیرانداز صرف ، بلکه بعنوان کالایی تزیینی مورد بهره برداری قرار میدهند .فرش را همگان به عنوان قسمتي از كالبد فرهنگي و معنوي هنر اصيل ايراني شناخته و جهان، ايران و ايراني را با صنايع دستي منحصر بفردش، خصوصاٌ فرش دستباف مي شناسد.

خالق فرش،انگشتان نحيف و ظريف كودكان، جوانان، مردان و زنان سالخورده، پينه بر دستی است که حاصل تلاش بي وقفه و يك عمر تجربه خود را در قالب یک هنر اصیل و بی بدیل عرضه مینماید.

در راستاي حمايتهاي مادي و معنوي از عزيزان بافنده و كليه دست اندركاران پروسه توليد فرش دستباف، و بجهت رونق بخشي و مديريت و برنامه ريزي بهينه صنعت و هنر فرش ايراني، در اوايل سال ۸۳ مركز ملي فرش ايران (زير مجموعه وزارت بازرگاني) تاسيس گرديد تا با اتكاء به اطلاعات گرد آوري شده و مدون، ساز و كارهاي لازم را جهت حفظ و اعتلاي دوباره جايگاه اصلي فرش ايران در جهان ، تسهيل و تبیین نمايد.

نگاهي مختصر به تاريخچه فرش دستباف:

زيراندازي كه همگان آنرا به عنوان فرش دستباف مي شناسيم ، حاصل تجربه و تلاش هزاران ساله جامعه‌ بشري جهت كسب رفاه و آسايش بيشتر است كه به صور مختلف (زيرانداز،تابلو) مورد استفاده قرار ميگيرد.

فرش يك كلمه عربي و به معناي گستردن است و اصطلاحاً فرشباف كسي است كه تعدادي قابل توجه الياف ريسته رنگرزي شده را با زدن گره بر روي انواع تارهاي ابريشمي، نخي و پلي استري و پشمي و با استفاده از نقشه و يا بدون استفاده از نقشه ( بصورت ذهني ) مي بافد.

فن و هنر (قاليبافي) را ميتوان نمونه اي پيشرفته و تكميلي از ساير زير اندازها از ابتداي خلقت بشري تا كنون ، شمرد.

شايد مشكل بتوان سابقه بافت اولين فرش و قالي دستباف را تخمين زد چرا كه الياف و تار و پود مصرفي در بافت فرش دستباف، اليافي است که درصد و سرعت پوسيدگي آن بيشتر از ساير كالاهاست و با توجه به نبود استحكام و كم دوامی در مواجه با انواع عوامل جوي ،(رطوبت، گرما ، نور    و …. ) بسرعت تخریب میگردد.

انسان پس از كسب تجارب فراوان با استفاده از الياف سلولزي بوريا و حصير را كه اولين بافته هاي تار و پودي بشر مي باشد را بافت و اين تجربه ساليان سال ادامه داشت تا به دانش ريسندگي و توليد پارچه ها وسایر زير اندازهاي تار و پود دار دست يافت .

بعدها طبق تحقيقات باستان شناسي، توسط باستان شناسان مختلف (پروفسور كارلتون كن، در غار كمربندي بهشهر و تحقيقات پروفسور رومن گيرشمن، در تپه هاي سيلك و پرفسور باتو فيليپس در كرمان( در تپه هاي حصار دامغان) نخستين ابزار ريسندگي نخهاي پشمي بدست آمد.

اولين و قديميترين فرش دستباف كشف شده( فرش پازيريك) توسط بشر

اولين فرش دستباف در سال ۱۹۴۹ توسط پروفسور باستان شناس، آقاي رودنكو در ميان انبوه يخ و برف ، در تپه روستايي بنام پازيريك در سيبريه ،از ميان قبور متعلق به اقوام سكايي در سيبريه ،در ۸۰ كيلومتري مرز مغولستان و ما بين كوههاي آلتاي، بار جشمار ۴۲ و گره تركي ( ۳۶۰۰ گره در دسيمتر) كشف شد كه قدمت آنرا به ۲۵۰۰ سال پيش تخمين زده‌اند كه رسيدن به چنين تكاملي حداقل ۱۰۰۰ سال زمان نیاز دارد كه بدين ترتيب مي توان قدمت بافت اولین  قالي را به ۳۵۰۰ سال و يا بيشتر تخمين زد.

نقش فرش مذكور ايراني بوده ، شباهت زيادي به نقوش برجسته پلكان شرقي كاخ آپادانا در تخت جمشيد داشته ، بافت آنرا به اقوام ايراني (عهد هخامنشيان) نسبت داده اند (اقوام بابل- آشور- ماد- پارس).

تركيب طرح فرش شامل چندين حاشيه بزرگ و كوچك بوده كه زمينه و متن فرش شامل ۲۴ عدد مربع ۴×۶ ونقش گلي در ميان هر مربع به چشم ميخوردو حاشيه هاي كوچك شامل تعدادي مربع بانقش حيواني بالدار ، در ميان هر مربع ميباشد كه در حاشيه انتهايي چهار طرف فرش عینآ تكرار شده است و نقش ديگري در حاشيه كوچك اطراف متن ، شامل تعدادي گوزن در حال حركت است كه تكرار شده ، حاشيه بزرگ فرش نيز شامل تعدادي سواره و پياده نظام بصورت يك در ميان و كنار هم در حال حركت ديده ميشود.رنگ متن اصلي فرش قرمز آجري است و فرش مذكور در حال حاضر در موزه سن پطرز بورگ روسيه در معرض ديد عموم قرار دارد

(( نحوه انتخاب و خريد يك فرش دستباف ))

فرشدستباف نه تنها يک کالاي کاربردي و مصرفي است بلکه بافته‌اي است دارايجنبه‌هاي گوناگون هنري، فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و …

(( بايدها و نبايدها  در انتخاب يك فرش خوب و مناسب ))

قبل ازخريد فرش مورد نظرمان حتمآ بايد محل و نوع كاربرد آنرا ( بعنوان تزيين و يا زير انداز ) در نظر گرفته و فرش دلخواه را براساس اندازه و هماهنگي رنگ و محيطي كه  قرار است در انجا استفاده شود انتخاب نموده و هنگامي که تصميم به خريد گرفتيد ، نخست بايد از سلامت بخشهاي مختلف آن اطمينان حاصلکنيد. براي اين منظور آسان‌ترين شيوه، نگريستن به پشت فرش و لمس کردنقسمتهاي مختلف آن است: با نگاه کردن به پشت فرش مي‌توان از يکنواختي و نظمبافت آگاه شد
عبور مرتب تاروپود فرش از ميان هم، نداشتنسوراخ، پارگي، ساييدگي و نيز نبود قسمتهاي رفو شده از جمله مواردي هستندکه بايد به آنها دقت شود
سطح پرزهاي فرش بايد يکنواخت باشد که با کشيدن دست به روي فرش، مي‌توان به اين امر پي برد
بافت فرش بايد مطابق طرح و نقشه باشد و نقشمايه‌هاي آن بايد زيبا و دلنشينباشند. اگر در برخي قسمتها نقشه‌ها از حالت طبيعي خارج شده باشند (له وکوبيده بوده و يا ازدياد طول در آنها ديده شود)، نشانه وجود عيب در فرشاست
يکنواخت نبودن لبه‌هاي فرش، يکسان نبودن اندازه اضلاع روبه رو،قرار نگرفتن کامل فرش روي سطح صاف (بالا ايستادن برخي قسمتها)، خالي بودنبخشي از فرش، از نقشه (حذف شدن يکي از نگاره‌ها به هنگام بافت)، و مواردياز اين دست، نشانه‌هاي وجود عيب در فرش هستند که از ارزش آن مي‌کاهند

رنگهاي به کار رفته در فرش بايد در همه جاي فرش به يک درجه و يکنواختباشند و بايد توجه کرد که رنگهاي گياهي و طبيعي بسيار ارزشمندتر از رنگهايشيميايي هستند.

هر گونه تفاوت حاشيه هاي بالا و پايين و حاشيه هاي طرفين از نظر اندازه و يا عدم تكرار گوشه در فرشهاي لچك ترنجدارو يا عدم

تكرار يكنواخت طرح در فرشهايي با طرح قرينه (( يك دومي و يك چهارمي و يك ششمي و… )) اختلاف رنگ گلها وشاخه ها ولچكها و متن و تمامي قسمتهايي كه در فرش داراي طرح يكسان و تكراري است و وجود رنگهاي تند و زننده در حاشيه و متن ( بنحوي كه از دور نمايان گردد ) همگي از معايب فرش بشمار ميروند. 

(( مراحل ونحوه شستشوي فرش به روش ماشيني و دستي ))

يك عامل بسيار مهم در حفظ ونگهداري فرش ، تميز نگه داشتن آن است . آلودگي و ناپاكي نه تنهااز جلوه ز يبايي فرش مي كاهد بلكه خسارتهاي فراواني نيز به آنوارد مي آورد
همه قالبهاي مورداستفاده اعم از قالبهاي مفروش كننده منازل و يا قالبهاي تزييني پس از چند سال به علت مجاورت دائمي با انواع آلودگي مي بايستشسته شده و تميز گردند
با توجه بهاينكه حتي ذرات گردوغبار موجود در هوا در لابه لاي فرش فرو ميروند و در بلند مدت باعث چرك و تيره شدن سطح فرش مي گردند .بديهياست فرش هاي با زمينه روشن و پرز بلند و يا آنهايي كه بيشتر درمعرض تردد و آلودگي هستند نياز بيشتري به تميز شدن دارند. شستشوو نظارت فرش از اهميت ويژه اي برخوردار است و رعايت اصول و قواعدخاص آن سبب خواهد شد تا دستباف كيفيت اوليه خود را ازدست نداده، سلامت خود را باز يابد و حتي الامكان خصوصيات ظاهري و ساختمانيخود را حفظ نمايد
شستشوي فرش بهطور معمول ، بعد از خاتمه بافت جهت ارتقاء كيفيت صورت مي گيرد ونيز براي زدودن آلودگي هايي كه به مرور زمان بر آن مي نشيند ، كهدر اين مورد غبارگيري از مقدمات شستشو خواهد بود كه امري اجتنابناپذير است ، اما مراحل آن داراي ويژگيهاي خاص است . در ادامه بهتفصيل به شيوه هاي غبارگيري و شستشوي فرش و ساير مراحل تكميليديگر در اين راستا پرداخته مي شود

مراحل كلي شستشو:

  • غبارگيري
    – غبارگيريمعمولي – غبارگيري ماشيني
    الفغبارگيري با ضربه زنهاي مكانيكي ب- غبارگيري با دستگاههاي مكندهج- دستگاههاي جديد غبارگيري
    ۲- بازرسي
    ۳- رفوكاري
    ۴ – لكهگيري

انواع  شستشو:

 – شستشو سنتي ۲- شستشودر كارخانه ۳- شستشو درمنزل
در شستشوي فرش دستباف مراحل وروشهاي مختلفي بايد صورت گيرد

ازجمله مقدمات شستشو غبارگيري فرش است كه به شيوه دستي و يا توسطدستگاه انجام مي شود پس از غبارگيري بازرسي فرش جهت شناخت معايبو لكه گيري آن انجام مي گيرد
سپسشستشوي فرش نيز به كمك دستگاههاي مكانيكي در كاخانه ها و يا درمنزل و با روشهاي سنتي صورت مي گيرد .براي شستشو از مواد متفاوتسنتي و صنعتي استفاده مي شود كه آگاهي از اثرات هر يك در انجام بهتر اين

كار موثر خواهد بود
در طيشستشو و يا پس از آن عملياتهاي تكميلي متفاوت روي فرش انجام ميشود مانند كلرينه كردن و يا شستشو با سود و هيدروسولفيت و كربناتها و يا ضد بيد كردن فرش كه هر يك براي تامين هدفي و آسودگي خاطرمصرف كنندگان انجام مي گيرد .شناخت تاثير اين مواد شيميايي برالياف موجود در فرش ، در بكارگيري بهتر آنها جهت شستشوي مناسب وصحيح راهگشا خواهد بود
مقدماتشستشو:
غبارگيري :
غبارهميشه به صورت تركيبات مختلفي در هوا وجود دارد و ممكن است بهصورت ذرات آهن ، كربن به شكل دوده ، آلومين .و ساير مواد به داخلپرز فرش نفوذ كند . ذرات ريز غبار به صورت لايه اي نازك روي سطحو داخل پرزهاي فرش نفوذ مي كند . اين لايه ها جذب كننده ي رطوبتنيز هستند و در بلند مدت به صورت لكه هاي چرك روي سطح فرش پديدارمي شوند و حتي باعث پوسيدگي فرش نيز مي گردند
كانونهاي اجتماع غبار و خاك دردرون فرش مكان مناسبي براي زندگي انواع حشرات مانند بيد است كهمي توانند الياف پشم را بجوند و از بين ببرند . بنابراينغبارگيري فرش هراز گاهي الزامي است
بهترين وسيله براي زدودن گرد و خاكو تميز نمودن فرش جاروهاي دستي و معمولي(جاروهاي رشتي و مشابه آنها) مي باشد .استعمال اين قبيل جاروها با وجود آن كه وقت بيشتريرا گرفته و تا حدودي خسته كننده مي باشند . معهذا جهت دوام فرشبيشتر توصيه مي شوند
به كار بردنجاروهاي برقي با دور كم هر چند روز يك بار بدون اشكال است وليهرگز نبايد از جاروهاي برقي كه برس هاي چرخنده دارند بكار برد ،چه حركات چرخشي اين برسها باعث شكسته شدن الياف پشم و كنده شدن

گره ها از جسم فرش مي شود و همچنين از گردش جاروبرقي در اطرافمحل ريشه ها اكيداً خودداري مي شود چه با اين عمل ريشه ها بهداخل دستگاه مكيده مي شود و از بين مي روند
توصيه مي شود هر چند هفته يكبار باجاروبرقي و يا جاروي معمولي پشت فرش نيز جارو شود چون اين عملگرد و خاك و ناپاكي هايي كه در پشت فرش رخنه نموده اند ، زدودهخواهد شد
در غبارگيري قالي وقاليچه ها هيچ گاه مانند پتو و ملافه روزانه آنها را تكان ندادهو از پنجره و بالكن آويزان نكنيد . چون تكان دادن روزانه آن هاسبب شل شدن تدريجي گره ها و كنده شدن آنها از جسم فرش مي شودشدت خسارت بيشتر در محيط جانبي فرش بروز مي كند) و هم چنينآويزان كردن قالي و قاليچه ها علاوه بر آن كه آن ها را در معرضنزولات آسماني قرار مي دهد موجب آن مي گردد كه رنگ اين دست بافتها نيز در اثر اشعه آفتاب به شدت تغيير نمايد
به دليل وجود ذرات خاك و گردوغباركه در لابه لاي پرز فرش نفوذ كرده اند مي بايست قبل از شستشوآنرا به خوبي غبارگيري نمود . چنانچه ذرات گردوغبار از ميان فرشخارج نگردند هنگام شستشو با آب تركيب شده و تشكيل لايه اي شبيهگل در انتهاي پرز فرش مي دهند كه پس از مدتي باعث پوسيدگي زودرسفرش مي شود . در اين حالت با كوچكترين ضربه هاي ناگهاني و حتي باتا نمودن فرش جهت حمل و نقل احتمال تركيدگي و پاره شدن فرش بسياراست

     قبلاز شستشو غبارگيري به طرق مختلف صورت مي گيرد

  • غبارگيري معمولي ( دستي
  • دراين حالت به چند روش فرش غبارگيري مي شود
    برخي فرش را به پشت روي زمين پهنكرده و با چوب به پشت آن مي زنند ، سپس فرش را كنار زده وگردوخاك و ساير موادي كه بر روي زمين ريخته شده جمع مي نمايند وروي فرش را با جارويي زبر مي روبند
    – برخي نيز فرش را از پشت بر روييك شبكه ي توري فلزي كه در ارتفاع مناسبي از زمين قراردارد پهنبا چوب و يا وسيله ي ديگري به پشت آن مي زنند . در اين حالت كليهذرات گردوغبار از فرش خارج شده و چون بين فرش و زمين فضاي خالياست ذرات گردوغبار دوباره به داخل فرش نفوذ نمي كند. در برخي موارد چهار نفر هر يكگوشه اي از فرش را گرفته و به ترتيب ضربه اي موجي شكل را به فرشوارد مي سازد و به اين ترتيب فرش از چهارطرف تكان داده شده وآلودگيهاي آن خارج مي گردد

نكته :ضربات چوب نبايد بنحوي محكم باشد كه به بافت فرش لطمه بزند

برخي نيز فرش را محكم به زمينيا سطح سفتي مي كوبند تا غبار آن خارج شود . البته كوبيدن فرش برزمين از جمله اعمال نادرست و بدترين نوع غبارگيري فرش است ، زيرااحتمال هر نوع آسيبي وجود دارد كه موجبات گسيختگي تارپود و پرزفرش را فراهم مي آورد
چنانچه فرشكهنه و قديمي باشد يا داراي قسمتهاي رفو شده باشد ، هرگونهغبارگيري دستي كه  همراه با ضربات شديد و ناگهاني باشد باعث واردشدن آسيب هاي جبران ناپذير به فرش مي گردد
شايد بهترين روش در مورد فرشهايجوان و نو بافت آن باشد كه فرش را از يك ارتفاع مناسب آويزاننمود و با چوب به آهستگي و از پشت به آن ضربه زد.

در مورد فرشهاي قديمي بهتر آناست كه با استفاده از بررسيهاي نرم ذرات گردوغبار از لاي پرزهايفرش بيرون آورد . سپس با جاروهاي برقي ذرات گردوغبار را از درونپرز فرش بيرون كشيد
نكته: درهنگام استفاده از جاروبرقي بهتر است نوك مكنده آن با فاصله ايمناسب از سطح فرش قرار گيرد تا ذراتي كه از فرش خارج شده و درهوا معلق نشده اند به خوبي جمع شده و دوباره به داخل فرش واردنشوند.

۲- غبارگيري ماشيني

امروزه با پيشرفتفن آوري ، ابزارها و ماشين آلات خاصي براي غبارگيري فرش طراحي وساخته مي شود
الف –  ماشين هاي ضربه زن مكانيكي

نمونههاي قديمي تر اين ماشين ها داراي عرض زياد بين ۵-۴ متر و طولبسيار كم بين ۲-۵/۱ متر است .درون اين دستگاه دو محور استوانه ايقرار دارد كه به هريك تسمه هاي پلاستيك يا برزنتي بسته شده استهنگامي كه دستگاه روشن مي شود ، فرش از يك طرف به داخل آن هدايتمي شود . ابتدا توسط برسهاي مخصوص پرز فرش شانه مي شود تا ازحالت نمدي و خوابيده خارج شده و بلند گردد . سپس توسط ريلهايمخصوصي فرش به ميان محورهاي گفته شده هدايت مي شود . محورهايمذكور به علت گردش سريع به دور محور طولي ، تسمه هاي برزنتي ياپلاستيكي را به صورت مكرر به پشت و روي فرش مي كوبندبا توجه به اين كه پرزهاي فرش توسطبرس ها حالت ايستاده يافته اند ذرات گردوغبار به راحتي از درونآنها خارج مي شوند . به اين ترتيب تمام فرش از يك طرف واردغبارگيري شده و از طرف ديگرخارج مي گردد
اين عمل قبل از شستشو و در طولشستشو انجام مي شود و دور برس غلطكتي برحسب نو و كهنه بودن و ياضخامت فرش تنظيم شده و ضرب دستگاه حتي الامقدور نبايد محكم باشد در مورد فرشهاي قديمي و رفو شدهبايد دقت شود تا آسيب جدي به فرش وارد نشود ، زيرا با ضربات شديددر اين دستگاه ممكن است فرش دوباره پاره شود و نياز به ترميممجدد باشد
ب- غبارگيري با دستگاه مكنده
گرد وغبار قاليهاي كهنه بوسيله برس يا جاروي نرمي در جهت خواب فرشجارو شده و بوسيله دستگاه مكنده جمع آوري مي شود .در اين حالبايد شدت مكثي دستگاه برحسب نو و كهنه بودن و يا ضخامت فرش بنحويتنظيم شود كه ضمن خارج كردن گرد و غبار و كثافات از فرش باعثكنده شدن الياف و پرزهاي فرش نشود
نكته : هنگام تميز كردن قالبهايكهنه بايد نسبت به « خواب» قالي توجه مخصوص مبذول گردد ، چرا كهبهم خوردگي و آشفتگي در خواب قالي پيدا شود « بافت قالي» تغييرشكل مي يابد و سبب پخش شدن اشعه انعكاسي مي گردد، در چنين حالتيقلي « بدنما » شده و لكه دار جلوه گر مي شود
ج– دستگاه هاي جديد غبارگيري
در طيسالهاي اخير در ساخت دستگاههاي غبارگيري پيشرفت جديدي به وجودآمده است . دستگاههاي جديد غبارگيري از بازده بالايي برخوردارند و مي توان در زمان كوتاهتري تعداد زيادي فرش را غبارگيري نمود

اين دستگاه در واقع گردونه ي بزرگياست متشكل از يك استوانه بزرگ توري شكل ، كه در درون اتاقكبزرگتري قراردارد . گردونه متحرك از ميله هاي فلزي ساخته شده استو تا حدودي شبيه ماشين هاي لباسشويي عمل مي نمايد . اتاقك ايندستگاه داراي در بزرگي است كه پس از قراردادن تعداد مشخصي فرشبرمبناي گنجايش دستگاه ) داخل آن ، بسته مي شود . سپس گردونهداخل دستگاه به حركت درآمده و با سرعت به دور خود مي چرخدفرشها براثر حركت دوراني از پايين به بالاي گردونه و بالعكس حركتكرده و براثر آن گردو خاك آن كاملاً گرفته مي شود . گردوغبارخارج شده از فرش توسط كانال مكش هوا كه زير اتاقك قراردارد ازميان ميله هاي گردونه خارج شده و بوسيله كانال در يك جا انبار ميگردد . گاه امتداد اين كانال به درون حوضچه هاي آب است تا ازآلودگي هوا نيز كاسته شود و هر از گاهي آب حوضچه تخليه مي شود
نكته: در صورت استفاده از ماشينهاي غبارگيري جديد باز هم بايد ابتدا قالبهاي كهنه و قديمي راشناسايي نمود. زيرا براثر حركت مداوم قالبها در درون دستگاه ممكناست صدمات خاصي به فرش وارد گردد . گرچه در اين دستگاه نسبت بهدستگاههاي قديمي حفاظت فرش بيشتر است و صدمه كمتري به آن وارد ميگردد
بازرسي

پس از انجام غبارروبي ، قبلاز شستشو، فرش روي زمين گسترده مي شود و از نظر وجود لكه ، سوراخو پوسيدگي بررسي مي شود تا از ايجاد خسارت احتمالي در حين مراحلشستشو جلوگيري نمايند

گليم بافي وريشه ها را قبل از شستشو بازديد كرده و ريشه ها را كاملاً از همجدا نموده و در صورت لزوم مجدداً انتهاي ريشه ها را به صورت دستههاي جدا مي بندند

رفوكاري

پس از بررسي فرش و شناسايينقاط آسيب ديده در مرحله بعد بايد سوراخها را چنانچه قابل ترسيماست ، رفو نمود

لكه گيري : :

( لكه زدايي) در قسمتهاي بعدي بطور مجزا توضيح داده خواهد شد

شستشو::

شستشوي فرش از سالها پيش درخانواده هاي ايراني مرسوم بوده است و حتي در برخي از ماهها وروزهاي سال ديده شده كه گروهي از اهالي يك روستا و يا محل به طوردسته جمعي كار شستشوي ساليانه، فرش را در رودخانه هاي نزديك شهرو روستا طي چندين شبانه روز انجام مي دهند و اين كار در برخيمناطق حالت سنتي و حتي نمايشي يافته كه تماشاي آن براي علاقمندانفرش ايران بسيار دلپذير و زيبا است
شستشويدقيق و اصولي فرش بايد به نحوي باشد كه هدف اصلي به خوبي و بودنكمترين صدمه به فرش تحقق يابد . يعني فرش از آلودگي ها و سطوحچرك زدوده شده و كاملاً پاكيزه گردد
عليرغم بسياري از پيشرفتهاي حاصلشده در حفظ و نگهداري فرش و حتي غبارگيري فرشهاي دستي اعم ازقديمي و كهنه به جهت حساسيت امر شستشوي فرش ، تاكنون ماشين يادستگاههاي خاصي براي

برطرف كردن آلودگي هاي فرش طراحي و ساختهنشده و تقريباً تمامي كارخانه هاي قاليشويي به روشي شبيه بهروشهاي سنتي و قديمي فرش را شسته و خشك مي كنند
البته به جهت امكان كنترل و حفاظتبيشتر فرش به روش سنتي مي توان گفت در حال حاضر شستشوي دستي وسنتي فرش بهترين روش به ويژه در مورد فرشهاي قديمي و موزه اي استكه بايد نهايت دقت را در شستشوي آنها به كار گرفت تا كمترين آسيبرا متحمل گردند
هرگاه با تكان دادنگوشه اي از فرش ذرات گرد و خاك و الياف شكسته شده پشم از آنبيرون آمد

مي توان گفت كه زمان شستشوي آن فرا رسيده است
هنگامي كه الياف و پرزهاي فرش به يكديگر چسبيده شده و پرزها حالت نرمي اوليه خود را از دست داد و ياآلودگي كلي پيدا كرد بايد آن را شستشو نمود . معمولاً هر دو تاسه سال يكبار بسته به محلي كه فرش در آن پهن شده و ميزان رفت وآمد بر روي آن بايد آن را شستشو داد

قاليشويي به روش سنتي :

در روشهايكاملاً قديمي معمولاً فرش را در درون نهرهاي روان آب قرار داده وپس از آن كه فرش به خوبي خيس مي گرديد آن را به بيرون منتقل ، بامواد شوينده اي چون : چوبك و ساير شوينده هاي قديمي و به كمكپاروهاي بزرگ مي شستند . سپس فرش را دوباره به نهر آب فرو برده وكار زدودن مواد شوينده را آغاز مي كردند . به اين ترتيب حركتدائمي آب بر روي فرش و كشيدن پارو بر روي آن پس از مدت كوتاهيمواد شوينده را به خوبي برطرف و فرش پاكيزه مي گرديد . سپس فرشهارا بر روي صخره ها و سنگهاي اطراف رودخانه و در مقابل نور آفتابقرار مي دادند و به اين ترتيب پس از ۳-۲ روز

فرش كاملاً خشك ميگرديد . در برخي موارد ديده مي شود كه براي آبگيري فرش پس ازخارج كردن آن از داخل رودخانه آن را لوله يا تا كرده و آن را لگدكرده و يا با پارو مي كوبند تا آب آن به خوبي گرفته

شود و سپسجهت خشك شدن آنها را پهن مي كردند
قاليشويي به روش جديد دركارخانه :

امروزه نيز در كارخانه هايقاليشويي روشهايي شبيه به شيوه قديمي اجرا مي گردد .به اين ترتيبكه ابتدا فرش را برروي زمين پهن كرده و همه آن را با آب خيس ميكنند
نكته: معمولاً كارگاههايقاليشويي را در بيرون از سطح شهر ايجاد مي نمايند تا حتي الامكاناز آب نهرهاي كنار شهر استفاده شود و يا بتوان با حفر چاههايعميق آب فراوان براي شستشو مهيانمود
پس از انكه تمام فرش به خوبيخيس شد مواد پاك كننده را به مقدار مناسب روي سطح قالي مي ريزندسپس با برس هاي ويژه اي شروع به شستن فرش مي كنند . به اين ترتيبقسمتهاي چرك و آلوده قالي تميز مي گردد
در برخي كارگاههاي قاليشوييدستگاههاي خاصي طراحي و ساخته اند كه داراي برسهاي بزرگ و دايرهاي شكل مي باشد و توسط نيروي برق به حركت در مي آيد و به آهستگيسطح فرش را سائيده و نقاط تيره و چرك آن را مي شويد . پس از آنكهتمام فرش را شسته شده توسط شلنگهاي آب كه داراي دوش هاي پخشكننده آب است و فشار آب قابل تنظيم مي باشد و تمام فرش را شسته ومواد شوينده را به خوبي از قالي دور مي كنند

نكته: سطح فرش بايد حتي الامكانبوسيله برس شسته شود
پس از آنكهمواد شوينده از لايه لاي پرز فرش خارج شد معمولاً فرش را به طوركامل و يكجا درون حوضچه هاي بزرگ آب فرو مي كنند تا به اصطلاحآبكشي شود

نكته: براي شستشوي فرشبايد از مواد پاك كننده و خنثي و يا مواد شوينده مخصوص فرشاستفاده شود

نكته: بعد از شستشوبا صابون فرش را آبكشي كرده و پس از آب آن را از نظر قليايي بامترو يا متل متالئين ارزيابي كنيد ، پس آب پس از آبكشي فرشبايد كاملاً صاف و خنثي باشد

درصورتي كه در كنار كارگاههاي قاليشويي نهرهاي آب روان موجود باشدو يا بتوان توسط چاههاي آب ، جريان

سريع و رونده اي از آب فراوانايجاد نمود، فرش را در داخل آن قرار داده و براي چند ساعت به حالخود رها مي سازند تا مواد شوينده به طور كامل از درون قالي پاك وخارج شود . شايد بتوان گفت اين روش از بهترين و موثرترين راههابراي آبكشي فرش و زدودن مواد شوينده باشد و لذا به همين منظوراست كه كارگاههاي مدرن و مجهز قاليشويي كه امكان استفاده ازنهرها و رودخانه هاي طبيعي براي نيل به اين منظور در دسترسدارند، مي توانند عمليات شور قالي را به بهترين شكل انجامدهند
بههنگام آبكشي فرش اغلب از پارو و برسهاي خاصي جهت زدودن بهتر موادشوينده و آلودگي ها استفاده مي نمايند
در كارگاههاي قاليشويي عموماً بهجاي لوله كردن فرش و آبگيري آن تحت فشار قرار دادن از دستگاههاي

خاصي استفاده مي گردد كه عملكرد آن شبيه دستگاههاي سانتريفوژ استاين دستگاهها محفظه اي استوانه اي هستند كه فرش را داخل آن وبه ديواره فلزي و مشبك آن مهار كرده و با روش شدن ، بسرعت و باحركت دوراني به چرخش در مي آيد . در اين حالت به خاطر نيروي گريزاز مركز ، بيشتر آب موجود در درون قالي به طرفين هدايت شده و ازدرون ديواره مشبك كه در پشت قالي قرار دارد خارج مي گردد .

دربسياري موارد اين دستگاهها مقداري حرارت توليد مي نمايند تا عملخشك كردن قالي كمي تسريع يابد
پساز آبگيري فرش آن را به همان روش قديمي يا بر روي سطح زمين پهنمي كنند تا خشك شود
نكته : فرش پساز شستشو بحالت گسترده در نور غير مستقيم خورشيد (از پشت و روآبگيري مي شود و بعد از خروج رطوبت اضافي بحالت نيمه مرطوب درمعرض هوا آويخته مي شود
همچنينفرش را بر روي دارها و داربست هاي بزرگ مي آويزند تا پس از ۳-۲روز و در مجاورت هواي آزاد و نور آفتاب خشك شوند . چنانچه فرشقبل از نيمه خشك شدن آويخته شود آب در پايين فرش جمع شده و باعثزردي و پوسيدگي قسمت انتهايي فرش خواهد شد
برخي از كارگاههاي قاليشويي اقدامبه ساخت گرم خانه هايي براي خشك كردن قالي نموده اند. در اين گرمخانه با ايجاد يك كانون حرارت مركزي توسط بخاري هاي بزرگ و ياساير حرارت دهنده ها تمام فضاي گرم خانه را به طور مساوي حرارتمي دهند . سپس كليه فرش ها را به داربست هاي .يژه اي آويزان و دركوتاهترين زمان فرشها را خشك مي نمايند

نكته : اگر فرش در كارخانه خشكمي شود حرارت نبايد از ۴۰ درجه سانتيگراد تجاوز نمايد

قاليشويي در منزل
با قيد احتياطمي توان فرش را با رعايت كليه مراقبت هاي مربوط در منزل نيزشستشو داد . اما هيچ گاه فرش هاي ابريشمي و عتيقه و آن هايي كهرنگ هاي ثابت ندارند در منزل نبايد شسته شوند و بدون ترديد بايدآن ها را به موسساتي كه در اين قبيل امور تجربه دارند سپرد .قبلاز شستشو نيز بايد آزمايش ثبوت رنگ انجام شود ، به اين طريق كه پارچه سفيد رنگي را مرطوب نموده و بر روي فرش مالش مي دهند ،

درصورتي كه اثر رنگ بر روي پارچه ديده شود ، نشانگر اين كيفيت استكه در موقع شستشو رنگ هاي فرش در يكديگر مخلوط شده و به اصطلاحدر يكديگر مي دوند ، بنابراين توصيه مي شود كه اين گونه فرش هارا هيچ گاه در منزل شستشو ننمايند
همچنين در شرح چگونگي شستشوي خانگيفرش مي بينيم كه علاوه بر تجربه ، دقت و ظرافت عمل بيشتر اهميتدارد . طريقه شستشوي خانگي به اين گونه است كه ابتدا بايد يكپيمانه شامپوي مخصوص را با ده قسمت آب نيمه گرم مخلوط كرده و بهآن دو قاشق سركه طبيعي اضافه شود
نكته : وجود سركه باعث جلوگيري از پخش شدن رنگ ها مي شود
سپس فرش مورد نظر را در روي سطحصافي مانند تراس و يا حياط پهن نموده و آنگاه برس مخصوص را كه ازموي اسب ساخته شده در محلول شامپو فرو برده و آن را بر رويپرزهاي فرش مالش داد تا اينكه تمامي سطح فرش آشفته به محلولشامپو شودبايد توجه داشته باشيدكه برس بايد همواره در جهت بالا و پايين فرش حركت داده شود و ايننكته را نيز از نظر دور نداريد كه مالش خشن با برس باعث آن ميشود كه پرزهاي فرش آسيب ببيند

نكته : هيچ گاه فرش را در محلولپاك كننده غوطه ورنسازيد ، چه تاروپود فرش كمتر در معرض ناپاكيها قرار دارند و تنها پرز و يا گوشت فرش است كه در معرض آلودگياست
بعد از اين مرحله محلولشامپوي باقي مانده در روي سطح فرش را به وسيله برس و يا هر وسيلهمناسب ديگر جمع آوري نموده و آنگاه پرزهاي فرش را در جهت خوابآنها بگردانيد . بعد از خاتمه اين عمل فرش را با احتياط روي قسمتخشك و سطح و سختي در مقابل آفتاب بگسترانيد . در صورت امكان اگرفرش را درروي داربست هاي مخصوص پهن نماييد در اين حالت جريانهوا با پشت آن تماس داشته و در نتيجه فرش زودتر خشك شده و رطوبتيدر آن باقي نمي ماند
بايد دقت شودكه فرش را براي خشك شدن در مقابل تابش آفتاب تند و سوزنده قرارنداده ، چون باعث رنگ آن مي شود
نكته : براي يك رنگ كردن و ياكمرنگ كردن (در موارد خيلي ضروري ) بايد از نور مستقيم خورشيداستفاده شود

هيچ گاه فرش را برايخشك شده آويزان نكنيد و يا آن را بر روي چمن پهن ننماييد .

توجهنماييد كه به هيچ وجه فرش را چه به منظور خشك نمودن و چه در سايرموارد در مقابل بخاري (شومينه و يا هر نوع بخاري ) و در فاصلهنزديك با رادياتورها و يا روي سطوحي كه از زير آن لوله هاي آبگرم عبور مي كند به طور دائم قرار ندهيد ،چه حرارت شديد و مستمرباعث آن مي شود كه روغن طبيعي موجود در الياف پشم خشك شده و درنتيجه فرش درخشندگي خود ار از دست داده و الياف آن شكننده شوند ويا اينكه جرقه هاي آتش شومينه آن را بسوزانند
بعد ازآنكه پشت و روي فرش به طور كامل خشك شد و سطح آن حالت اوليه خودرا به دست آورد آن را به محل اوليه آن منتقل نماييد
نكته : توجه نماييد كه فرش راهنگامي كه رطوبت دارد تا نكرده و در محل اصلي آن پهن نكنيد ، چهالياف آن بعد از مدتي پوسيده شده و فرش متلاشي مي شود
گفتيم كه مرحله مقدماتي شستشو خاكگيري و زدودن الياف شكسته شده و كرك ها از فرش است و در موسساتفرش شويي از تكان دهنده هاي مكانيكي استفاده مي شود . در منزلبراي گردزدايي از فرش مي

توان تيرك هاي چوبي و ياني هاي كلفت رابكار برد ، در صورتي كه فرش را تكان ندهيم و بشوييم گرد و خاك موجود در جسم فرش هنگام آغشته شدن با آب به صورت گل و سيمانچسبنده اي در مي آيد و عمل

شستشو را مشكل مي كند
هيچ گاه در منزل براي شستشويقاليچه هاي كوچك و پادريهاي دست بافت از ماشين رخت شويي كهمكانيزم آن ها فقط براي شستشوي پارچه و بافت هاي ماشيني تنظيمشده است ، استفاده نكنيد چون درجه حرارت آب داخل ماشين ، ميزانارزش دستگاه و تركيبات شيميايي مواد پاك كننده اي كه در ماشينهاي رختشويي به كار مي برند براي الياف و گره هاي فرش مناسبنيستند
نكته: هيچ گاه فرش هاي دستبافت خود را براي شستشو به موسسات خشك شويي نسپاريد چون اين طريقشستشو براي فرش هاي دستباف بسيار مضر است

لازم به ذكر است كه رفوگري وتعميرات فرش بعد از مرحله شستشو مي تواند نتيجه بهتري دهد ، زيراعلاوه بر رعايت بهداشت كارگر رفوگر ، انجام اين كار از جهت مشخصشدن نوع بافت و آشكار شدن رنگهاي واقعي فرش كاملاً ضروري است 

انواع شستشو:

آب شور، روشویی، نیم شور، دوا شویی، کهنه شور الف)آب شور: برای فرش های خانگی کاربرد دارد.

ابتدا فرش را خیس می کنند پودر حل شده در آب را بر روی فرش میریزند.با بیل روی فرش را ماساژ میدهند با ماشین مخصوص روی فرش عبور میکنندوسپس فرش را آب کشی می کنندویک قاشق هیدروسولفیت با ۲۰لیتر آب مخلوط کرده روی فرش میزنند ماساژداده سپس آب کشی کرده،فرش راتوی دیگی ابگیری می کنند ( + یک سطل آب برای کر دادن)سپس فرش را خشک میکنند.ب) روشویی:در روشویی آب و پودر و هیدرو استفاده می شود.ج)نیم شور:فرش را روی زمین پهن کرده بیل می کشندوپودر روی فرش میریزندو روی فرش را شلاق میزنندوفرش را ماساژ میدهند وبعد از این عمل فرش را آب می کشندسپس کلر و شامپو تگزافون (این شامپو به رنگ ابی و کف دهی بالایی دارد)به روی فرش زده واین مواد باعث شفاف شدن فرش میشود آب فرش را گرفته و در ا فتاب پهن می کنند.د) دوا شویی:فرش را روی زمین پهن میکنند فرش را خیس کرده کلر و شامپو میدهند آب اضافه فرش را گرفته و دوباره به فرش کلر و شامپو می دهند به مدت ۲۰ دقیقه شلاق زده فرش را و با بیل ماساژ میدهند کمی پودر وهیدرو روی فرش میدهند و فرش راآب کشی و آب گیری می کنند.ه)کهنه شور: فرش راپهن کرده خیس میکنند روی فرش پودر میزنندو سطح فرش را ماساژ می دهندوسپس سود سوز آور به اندازه لازم(بستگی به رنگ فرش دارد)به فرش میزنند،سود سوز اور رنگ فرش را لق میکندسپس شروع به بیل زدن میکنندپس از ماساژ در سود می خوابانند(نیم ساعت)بعد با شلاق فراوان وبیل و ماساژ سود را از فرش خارج میکنندوبرای رنگ برداری ازهیدرو سولفیت قوی  تراز موارد قبل استفاده میکنند. در بعضی موارد حوضی درست کرده فرش را توی حوض شناور میکنند.وسپس آب کشی  ودیگ برای کر دادن.دوشور آفتاب:فرش را می شوید به مدت زمان به معین به پشت در آفتاب پهن می کنند.(۱۰یا۲۰ روز ویا۱ ماه) کلیه رنگ های شیمیایی به واسطه آفتاب به اندازه ای که می خواهند کم رنگ کنند، و سپسش فرش را نيم شور می کنند.(هر قالی شور ویا تاجری فرمول خاص خود را دارد که ممکن است تاجران روش های دیگران را حتی قبول نداشته باشند.)سفید کردن فرش:برای مثال اگر زمینه ی فرش قرمز باشد؛محلول برای سفيد کردن این فرش تركيب ماست + هيدرو+ آب + رنگ آبی می باشد.اما اگر زمينه ی فرش آبی باشد؛ محلول برای سفید کردن این فرش ماست + هیدرو + آب + رنگ قرمز می باشد. -ترکیب رنگ قرمز،آبی و زرد، رنگ سفيد می شود.آفتاب یک رنگ بر فوق العاده قوی می باشد که در کهنه شور کردن فرش و خشک کردن فرش کاربرد دارد.البته هر فرشی در آفتاب نباید خشک شود. فرش زرد را اگر بخواهند سفید کنند آفتاب نخورد بهتر است اما فرش قرمز که بخواهند سفید کنند در آفتاب خشک شود بهتر است.  نقش هیدروسولفیت در شستشو فرش:به عنوان لکه بردار واینکه فرش کمتر رنگ پس دهد.اگر در شستشو هیدروبیشتر از نیاز فرش زده شودهیدرو پشم را می سوزاندوفرش را زرد می کند

نكات كلي در مورد شستشو و نگهداري فرش

جارو به تنهايي نمي تواند تمام آلودگيهاي فرش را پاك نمايد لذا پيشنهاد مي شود بسته به تعداد ساكنين خانه و مقدار استفاده اي كه از يك فرش در طول يك دوره ميگردد كه معمولا ما بين ۱۲ تا ۱۶ ماه مي باشد آن را شستشو نمائيد.

شستشوي سطح فرش با برس نتيجه مطلوبتري دارد
شستشويي فرش در منازل با شوينده هاي رايج منجر به خشك و شكننده شدن اليافپشم مي شود ، زيرا اين مواد برطرف كننده چربي هاي قوي و داراي تركيباتشيميايي اسيدي قوي هستند و چربي الياف پشم را نيز گرفته منجر به شكستگي وبروز كچلي در فرش مي شود
اگر فرش داراي خامه هاي رنگي باشد كهثبات كافي ندارند در زمان شستشو و كشيدن برس ممكن است رنگها در هم ادغامشوند .بنابراين در كارگاههاي قاليشويي حوضچه هايي توسط مواد خاصي آكندهشده كه چنين فرشهايي را در آنها قرار مي دهند و رنگ الياف آنها به طورنسبي براي مدتي ثابت مي شود . اما به هر حال گاهي فرش رنگ مي دهد و چارهاي جز رنگبرداري نيست
چنانچه از مواد شوينده سنتي استفاده شوداحتمال وجود ناخالصي در آنها وجود دارد و بايد به دقت آبكشي شود تا ازآسيب جلوگيري شود
اگر آبكشي در رودها و نهرها انجام شود ، برخي املاح معدني مثل (كچ و آهك) ممكن است در فرش بماند و باعث آسيب قالي گردد
براي نرم كردن فرش در صورت لزوم مي توان از مواد نرم كننده استفاده كرد

۷- بعد از شستشو ، فرش بايد بوسيله داركشهاي مجرب دار كشي و كج شدكي آن از بين برود
بعد از داركشي فرش بايد از نظر كناره ها و ريشه ها گليم بافي و شيرازهبازديد شود و در صورت وجود نواقص ناشي از شستشو و ترسيم شود
۹- فرش بعد از شستشو معمولاً با تراش كمي پرداخت مي شود ، براي پرداخت تيغهبرنده و مكنده بايد بسيار تيزبوده و در صورت لزوم براي اينكار از دستگاهاستفاده مي شود تا تمام سطح فرش يكنواخت تراش داده شود
­لوله كردن فرش به منظور خشك كردن آن هرگز توصيه نمي شود ، چرا كه منجر به ايجاد كيسي و برآمدگي در فرش مي شود

۱۱-فرش بايد روي زمين سخت(سيماني يا موزائيكي) شسته شود . براي خيس كردن فرش از آب با حرارت معمولي استفاده شود.

۱۲- براي شستشوي فرش بايد از شامپو فرش استاندارد استفاده شود.سطح فرش درحد امكان بايد به وسيله برس شسته شود.بعد از شستشو با شامپو فرش بايد كاملا آبكشي شود.

۱۳-فرش بايد پس از شستشو به حالت گسترده در نور غيرمستقيم خورشيد از پشت ورو آبگيري شود و پس از خروج رطوبت اضافي به حالت نيمه مرطوب در معرض هوا آويخته شود.

۱۴-چنانچه فرش قبل از نيمه خشك شدن آويخته شودآب در پايين فرش جمع مي شود و باعث زردي و پوسيدگي قسمت انتهايي فرش خواهد شد. حفاظت فرشمحافظتهاي پيشين:  قبل از اينكه مشكلي پيش بيايد از دارايي خود مراقبت كنيد .

۱۵-چنانچه فرش قبل از نيمه خشك شدن آويخته  شودآب در پايين فرش جمع مي شود و باعث زردي و پوسيدگي قسمت انتهايي فرش خواهد شد.

معرفي چندين نمونه از توليدات فرش دستباف استان

نگاهي گذرا بر خدمات تكميلي فرش دستباف مظنه و قيمت تعدادي از فرشهاي دستباف و ماشيني 

نكاتي چند در باره نحوه استفاده ونگهداري مناسب از فرش دستباف 

۱-  آويزان ننمودن فرش بر روي ديوار گچي و در صورت نياز استفاده از تنظيف نخي يا پارچه اي در پشت فرش استفاده از پودر نفتالين يا تنباكو در پشت فرش و كشيدن جاروي خشك براي جلوگيري  از بيد خوردگي احتمالي فرش

۲-  دور نمودن فرش از معرض تابش مستقيم نور آفتاب و تعويض سمت استفاده فرش (هر شش ماه يك بار) جهت ساييدگي يكدست تمام نقاط فرش بطور يكسان

۳-  خودداري از قراردادن هر شي نوك تيز بر روي فرش بنابر احتياط

۴-  عدم مفروش نمودن فرش بر روي سطوح گچي و آهكي جهت حفاظت فرش در برابر پوسيدگي و تغيرات احتمالي رنگ فرش

۵-  دور نمودن مايعات از فرش ( خصوصأ مواد اسيدي، مايعات شيرين، جوهرها و مواد رنگي )

۶-  سركشي و بازرسي اطاقهايي كه فرش دستبافمان در آنجا مفروش شده و كمتر مورد استفاده و رفت وآمد قرار ميگيرد، جهت مشاهده و معدوم نمودن عوامل بيد خوردگي ( پروانه هاي كوچك كرم رنگ ويا كرمهاي ريز و قهواي دركنار اطراف و پشت و روي فرش ) وجارو نمودن پشت و رو واطراف فرش در صورت مشاهده احتمالي عوامل مذكور

۷-  پر نمودن شكافها و سوراخهاي موجود در محلي كه فرش در آنجا گسترده شده و مورد استفاده قرار ميگيرد

۸-  تا جاي ممكن سعي شود براي نظافت فرشهاي دستباف از جاروي سنتي استفاده شده و كمتر از جارو برقي استفاده شود چرا كه استفاده از جاروي برقي ، موجب  توخالي شدن و كاهش پرز فرش و نتيجتأ استهلاك و فرسايش سريعتر فرش خواهد شد

۹-  نگهداري و يا استفاده از فرش دور از محيطهاي مرطوب و نمناك. جارو زدن:  مهمترين مرحله حفاظت براي شماست.اما با جارو كردن همه آلودگيها پاك نميشود(شستشوي فرش)

۱۰- در تمام قسمتهاي ورودي يك پادري قرار دهيد:پادري در قسمت وروديها بايد استفاده شود تا آلودگي را جذب كند.آنها از كثيفي بيش از حد ورود شن ريگ و ديگر چيزها به خانه جلوگيري مي كنندو همين پادري نيز بايد به طور منظم تميز شوند تا خودشان منبع چرك و آلودگي نشوند.

۱۱  –  گاهگاهي اجسام سنگين را از روي فرش حركت دهيد:گاهگاهي اجسام سنگين قرار گرفته بر روي قاليها را جابجا كنيد تا از له شدن پرزها جلوگيري شود شما همچنين بهتر است از لايه هاي محافظتي در زير پايه ميزها استفاده كنيد عملي كه به راحتي مي تواند در عمر مفيد فرش موثر باشد.

۱۲ – از تابش مستقيم آفتاب كم كنيد:با استفاده از پرده كركره از تماس مستقيم آفتاب با قالي جلوگيري كنيد.

۱۳- جارو زدن بهترين گام براي حفاظت از فرش مي باشد :قالي را به طور منظم و دقيق جارو بزنيد مخصوصا قسمتهاي كه آمد و شد بيشتري صورت ميگيرد. بدانيد كه راه رفتن بر روي قاليهايي كه كثيف شده اند به آشغالها و لكه ها اجازه ميدهد تا به قسمتهاي پايين پرزها وارد شوندو اين امر ميتواند به بافت قالي صدمه بزند.جارو زدن مدام اين ذرات را از بين برده و آنها را قبل از اينكه مشكلي بوجود بيايد از بين مي برد

در تهيه وسيله نظافتي براي فرش دقت نمائيد:استفاده از جاروهايي با برسهاي دوار پيشنهاد مي شود كه پرزهاي قالي را بر هم مي زند و برطرف ساختن ذرات را آسانتر ميكند قاليهايي با ساختار پرپرز و متراكم مخصوصا انواع پشمي آن ممكن است در برابر برس زدن حساس باشند و پرزپرز شوند. براي چنين ساختارهايي استفاده از جاروهاي مكنده (جارو برقي)و يا دستگاههايي كه برسهاي آنها قابل تنظيم است و پرزهاي قالي را بر هم ميزند پيشنهاد ميشود .جاروهايي كه برس دارند را ميتوان قبل از استفاده مدام بر روي جايي كه پرزها و بافتهاي زياد و متراكمي دارد امتحان كنيد.

۱۵-جابجايي در هنگام جارو زدن:هنگام جارو زدن گاهگاهي مسير را عوض نماييد

۱۶- از گذاشتن اجسام داغ و يا سنگين بر روي فرش خودداري نمائيد.

(( نكاتي چند در مورد لكه ولكه گيري ها ))

اولين نكته مهم در مورد لكه ، شناخت نوع و ميزان تازگي آن است ، وقتي لكه ايجاد شده تازه باشد و بدانيم از چه ماده يا موادي تشكيل شده ، ميتوانيم سريعتر نسبت به تهيه موادمورد نياز جهت رفع لكه اقدام كنيم.

تازگي لكه باعث ميشود كه ما زودتر ،بهتر و باهزينه كمتر لكه را پاك كنيم.

براي زدودن و پاك كردن لكه ، ابتدا مواد شيميايي را مورد بررسي قرار داده ، سپس لكه را قبل از شستشوي محل آلوده ، پاك ميكنيم،

هرگاه فرشي در اثر مواد رنگدار مانند شربت ، قهوه ، چاي ، چربي ، واكس ، ادرار و فضولاتحيوانات و مانند آن آلوده و لكه دار شد ، ابتدا بايد اين مواد رااز سطح فرش زدود و سپس لكه هاي حاصل را به كمك مواد پاك كنندهمانند صابون و پودرهاي رخت شوي و حلال هاي مخصوص از بين برد
بايد توجه داشت كه هر لكه اي فقطبا رنگ برهاي مخصوص و در تحت شرايط خاصي از بين مي رود ، بهعنوان مثال براي زدودن اثرات آب ميوه ، شير ، قهوه ، چاي وشكلات از آب نيمه گرم و صابون و يا شامپو و براي لكه گيري اثرات تخممرغ و خون از امتزاج نمك و صابون و سركه سفيد استفاده مي شود

آب داغ، لكه هاي ناشي از خون و تخم مرغ را بعلت آلبومين موجود ، ثابت تر ميكند.

آب داغ و صابون لكه هايي مانند عصاره ميوه هاو چاي و قهوه را ثابت تر ميكند.

بايد بدانيم كه لكه هاي چربي بابنزين نيز به خوبي پاك مي شوند . در صورتي كه فرش به روغن آلودهشد، بايد ابتدا روغن ريخته شده را به كمك قاشق جمع آوري نمود سپس پارچه اي سفيدرنگ بر روي

محل آلوده شده گذارده و اطوي نيمهگرمي بر روي اين پارچه كشيده شود . بدين ترتيب روغن موجود در جسمفرش جذب اين پارچه خواهد شد

برايزدودن لاك ناخن از حلال استن وبرايزدودن رنگ روغن از ترباشين

براي ازبين بردن لكه قير از حلالاكاليپتوس وبراي محو كردن دوده و سايرپودرهاي رنگ دار از جاروي برقي مكنده استفاده مي كنند
در هرصورت شستشوي محل لكه دار شده با مواد پاك كننده آنزيم دارو يا صابون هاي خنثي هميشه بي ضرر خواهدبود
نكته: توجه داشته باشيد كه هيچگاه در عمليات لكه برداري از گرد بليچاستفاده نشود، چهبا اين عمل رنگ فرش نيز از بين مي رود

در كارگاه هاي شست و شوي فرشهنگامي كه موفق به لكه برداري به صورت دلخواه نشوند بايد قسمتلكه دار شده را از روي شبكه تاروپود فرش جدا كرده و به جاي آن با   الياف مناسب و رنگ هاي جور دوباره گره زني و يا رفوگريكرد

طريقه زدودن لكه چربي ،اينگونه لكه را بوسيله بنزين يا نيترا كلرور كربن ميتوان پاك كرد، بدين صورت كه ابتدا با اسفنج ،محلول فوق را ماليده و سپس پاك ميكنيم، لكه چربيهاي حيواني را با آب و صابون از بين ميبريم.

لكه خون و چسب : ابتداباآب سردوصابون وبعدازبرطرف شدن لكه،باآب نيم‌گرم وصابون ميشوريم واگراين لكه‌هاروي قسمتهاي رنگي ايجاد شود بوسيله نيترا كلرور كربن و اسفنج آنرا تميز نموده با آب سرد و مالش اسفنج آنرا ميشوئيم

لكه موم :

ابتدا موم اضافي را برداشته ، سپس قسمت لكه شده را گرم كرده ، كاغذي روي آن قرار ميدهيم تا موم را جذب نمايد، سپس بوسيله بنزين يا نيترا كلرور كربن و مالش اسفنج آنرا پاك ميكنيم.

لكه قهوه ، كاكائو وچاي:  در صورت تازه بودن با آب جوش و اتوي داغ از بين ميرود و اگر پس از شستشولكه باقي ماند از نيترا كلرور كربن و در صورت سفيدي قسمت ،از آب اكسيژنه ۲۰% استفاده ميكنيم. لكه شير:  چربي شير را با بنزين برطرف كرده ، سپس با آب نيم گرم ميشوريم .

لكه ترشي : لكه ميوه هاي ترشي همچون آلبالو، انار ،پرتقال را سريعأ با آب و آمونياك ميشوريم.

لكه مركب فرنگي  :

بامحلول داغ و غليظ جوهر ترشك و آب و صابون مالش داده ، ميشوريم .

لكه عرق بدن:

محل لك شده را در محلول ، پر برات دوسود و آب اكسيژنه ( آب اكسيژنه يك ليتر ، پربرات دو سود چهار قاشق قهوه خوري )قرار داده،آبكشي مينماييم.

لكه مركب آبي يا سياه بر روي الياف نباتي ( گياهي ) :

محلول رقيقي از ۵% پر منگنات دو پتاس و آب تهيه كرده ، قسمت لك شده را در آن خيس كرده تا رنگ آن قهوهاي گردد، سپس آنرا در محلول بي سولفيت دو سود و كمي سركه گذارده ، بعد با آب زياد ميشوريم و اگر تميز نشد اين كار را چند بار تا محو لكه ادامه ميدهيم.

لكه مركب روي الياف حيواني :

پارچه را در محلول ۵% پر بورات دو سود گذاشته، كم كم گرم ميكنيم، تا آنجا كه نجوشد و پارچه داخل ظرف تكان نخورد،سپس از داخل ظرف ،خارج ساخته، آبكشي مينمائيم.

لكه جوهر معمولي روي قالي :

مقداري ماست ترش روي محل لكه ريخته ،منتظر ميمانيم تا ماست رنگ جوهر را بخود بگيرد، سپس آنرا پاك ميكنيم و    اينكار را آنقدر تكرار ميكنيم ،تا جائيكه لكه كاملأ محو گردد.

 لكه دوده :

با اسفنج آغشته به محلول اسيد تارتاريك ۲۰% روي لكه را مالش داده،آنرا پاك ميكنيم،استفاده از آبقوره نيز براي لكه برداري فوق مفيد است .

لكه رنگ روغن :

ابتدا اگر چنانجه لكه رنگ روغن تازه بود به آهستگي آنرا از روي فرش جمع ميكنيم بنحوي كه داخل پرزفرش فرو نرود سپس مازاد آنرا با بنزين يا تينر پاك كرده و محل را با آب و شامپو فرش ميشوئيم (بايستي مراقب بود محل كار در مقابل شعله و يا جرقه اتش نباشد ) و چنانچه لكه رنگ روغن كهنه بود سعي ميكنيم مازاد آنرا با چاقو و يا هرچيز تيز و برنده از روي فرش پاك نمود بنحوي كه بر پرز فرش آسيب نرساند و سپس تنظيف پارچه اي را بر محل لكه قرار داده و اطوي داغ روي لكه ميگزاريم تا لكه نرم شود سپس آنرا با تينر يا بنزين پاك ميكنيم و اگر در هر حال موفق به پاك شدن رنگ نشديم آنرا به رفوگر فرش ميسپاريم تا طي عمليات رفوگري ايراد بوجود آمده  را مرتفع نمايد. جوش شيرين :

مصارف متعددي دارد، از جمله اين که يک «بو بر» ارزان قيمت است،مي توانيد آن را روي فرش يا قاليچه بپاشيد و پس از پانزدهدقيقه جارو کنيد. براي بوهاي قوي تر، مدت ماندن جوش شيرينرا به يک شب برسانيد

لکه شربتروي فرش  :
اگر شربت روي فرش شما ريختابتدا با قاشق شربت ها را جمع کنيد، سپس يک اسفنج را خيسکرده و به محل موردنظر بکشيد. اين کار را مي توانيد چندبار تکرار کنيد. اگر ديديد که با اين کار شربت کاملا ازبين نرفت، محلولي از الکل و سرکه به نسبت مساوي تهيه و سپسبا اسفنج مرطوب دوباره جاي لکه را پاک کنيد
لکه ميوه يا آب ميوه روي فرش :

براي از بين بردن لکه ميوه يا آب ميوه بهاين روش عمل کنيد که ابتدا ميوه يا آب ميوه را با قاشق جمعکنيد. سپس اسفنج را در آب سرد فرو برده به محل لکه بکشيد،پس از آن با شامپو فرش آن قسمت را تميز کنيد
درخشان کردن فرش :

معمولا خانم ها به ديد و بازديدها توجهخاصي دارند و علاقه مندند که فرش هايشان جلوه خاصي داشتهباشد، براي اين کار مقدار زيادي نشاسته ذرت روي فرشبپاشيد، بگذاريد يک ساعت بماند، سپس با جاروبرقي آن راجارو کنيد، اثر فوق العاده اي دارد

 لکه خون :

برای از بین بردن لکه خون ار یخ و هیدرو سولفیت و ماست استفاده می شود به نسبت و مقدار این مواد با توجه به نوع و جنس خون متفاوت می باشد .{ خون زن و مرد – دختر – پسر در سنین بلوغ یا کمتر متفاوت می باشد } و پس از خشک شدن روی  فرش را سنگ پا می کنند.- خون با مواد شیمیایی ثابت می شود .

لکه آدامس: — یخ

لکه قیر :

ابتدا با یخ سپس با نفت لکه را تمیز کرده و با مسواک و یا برس قسمت لکه را آب و پودر می زنیم .

مواد نفتی :

مانند قیر بنزین ، نفت ، گازوئیل ، هر گونه لکه از این دسته را با مشتق نفتی بعدخود ( قوی تر است ) به صورت رقیق شده پاک می کنند .

لکه برنج :

سنگ پا و با آب پودر شست و شو می دهیم.

لکه گوجه فرنگی (رب ) :

قسمتی که لک شده است را سریع با قاشق جمع می کنیم سپس آب سرد می ریزیم با قاشق جمع کرده به دفعا ت زیاد این عمل را انجام می دهیم . سپس ماست رقیق شده به اضافه کمی هیدروسولفیت { لکه ایجاد شده در رنگ روشن فرش به این طریق پاک شده }این روش نیز برای بقیه لکه ها ی مواد غذایی هم کار برد دارد .

قسمت رنگی فرش :

ماست رقیق به همراه اسید خوراکی ( سرکه ، آبلیمو ، جوهر لیمو )

لک زعفران : اسید اگزالیک

لکه لبو : از ماست و هیدرو استفاده می شود .

نوشیدنی ها :

لکه نوشابه ( مواد شیمیایی )  از هیدروسولفیت و کلر استفاده می شود .

 لک مواد الکلی :

برای پاک کردن این نوع از لکه هم باید نوع این مواد و مقدار الکل مشخص شود و چون درنتیجه بهتر و مقدار مواد مصرفی برای پاک کردن مهم می باشد . این مواد لکه زردی دارد که با الکل خوراکی که روی قسمت لک ماساژ می دهیم با قاشق بر می داریم چندین دفعه این عمل را انجام داده سپس با آب پودر می شوئیم .

لکه چربی مواد غذایی :

از پودر استفاده نمی شود صابون بچه و یا مایع های دستشوئی کار برد دارد .

لکه چای :

نوع چای برای بهتر نتیجه دادن لکه برداری مهم می باشد .در همان موقع که چای ریخته سریع نمک زده و زود نمک را جمع می کنیم چون اگر نمک زیاد روی لکه چای بماند لک را ثابت می کند سپس از ماست و هیدرو برای لکه برداری استفاده می کنیم .

ترکیب آب و ماست در ۹۰ تا ۱۰۰ % محلول ها و رنگ های تهیه شده برای لکه برداری کاربرد دارد . 

سوختگی فرش :

آب اکسیژنه ، آب ژاول ، و اسید ها به جز ماست کاربرد دارند.این موادبرای هر نوع سوختگی با درصد مختلفی به کار می روند .  سوختگی پشم زرد است پس هر لکه زرد را با مواد می توان پاک کرد . 

ادرار سگ :

بر روی فرش با ادرار خود سگ ( در همان لحظه ) و سپس با آب صابون بچه پاک می شود .

نكته : بهتر است پيش از شستن، فرش ها جارو شوندتا گرد و خاک آنها گرفته شودكمي سرکه به محلول پاک کننده فرش اضافه کنيد تا بوي نامطبوع رااز بين ببريد
نشاسته ذرت: برايتميزکردن قاليچه ها معجزه مي کند. نشاسته  را رويقاليچه بپاشيد، بگذاريد سي دقيقه بماند و سپس با جارو برقيآن را تميز کنيد

 قير :در صورتي كه قير بر روي فرش ريخته شده باشد ابتدا بايد توجه داشت كه ضخامت قير ريخته شده چقدر است اگر قيرداراي ضخامت زيادي باشد ،اضافات را با چاقو يا وسايل ديگر به صورتي كه پرز هاي فرش آسيبي وارد نيابد ع بر مي دارند ؛ سپس با يك قطعه پارچهي تميزآغشته به نفت سفيد ، با مساژ دادن به محل بفيهي قير را پاك ميكنند ، در مورد فرش هايي كه رنگ كرم و يا روشن دارند بايد توجه داشت كه زردي هاي  باقيمانده را چنانچه از بين نروند ، پس از خشك شدن ميتوان شستشو داده و از بين برد

رنگهاي جوهري و مركب هاي الوان :

در صورتي كه رنگ تازه بر روي فرش ريخته شده باشد ،ابتدا اضافهي رنگ را از روي فرش بر ميدارند و روي محل آغشته به جوهر را با آب و صابون ميشويند سپسمقدار كمي پودر هيدروسولفيت روي قسمت جوهر ريخته ميپاشند و با پارچهي تميزي پودر را روي فرش ماساژ ميدهند و به اين صورت رنگ برداري ميكنند . سپس محل را مجددا با آب شستشو ميدهند تا خاصيت اسيدي از بين برود .

مركركروم :

ابتدا محل مركر كروم را با آب و صابون شستشو ميدهند و سپس باقيماندهي رنگ را با پودر يا محلول جوهر ليمو ميشويند تا خاصيت رنگ از بين برود، در انتها محل مورد نظر را مجداد با آب وصابون شستشو ميدهند.

 رنگ ها و چسب هاي شيميايي:ابتدا اگررنگ تازه ريخته شده باشد قسمت اضافي رنگ را با وسيله اي مانند قاشق جمع آوري ميكنند سپس آثار باقيمانده ي رنگ را با تينر فوري يا با روغن پاك ميكنند . عمل رنگ زداي بايد با تحمل و صبر و حوصله به تدريج انجام شود بايد مراقببود در حين انجام كار هيچ گونه آتش و جرقه در محل كار ايجاد نشود در غير اين صورت خطر آتش سوزي امكان دارد چسب هاي كفاشي را با تينر پاك ميكنند . در مورد بعضي از چسب ها ، با انداختن

پارچهاي بر روي چسب و گزاردن اتوي گرم بر روي آن ،چسب به پارچه چسبيده ميشود و سپس پارچه را بعد از خشك شدن از روي فرشبر ميدارند كه در اين حالت ع بيشتر چسب به پارچه چسبيده است باقيماندهي چسبرا باتينر يا نفت پاك ميكنند نفت سياه يا روغن هاي سياه :

اين نوع مواد اگر بر روي فرش ريخته شده باشد ، ابتدا قسمت هاي اضافي را با قاشق بر ميدارند و سپس اثار باقيمانده را با نفت سفيد پاك ميكنند

روش ديگر پاك كردن لكه ي جوهر :

نمك سائيده شده را روي كه پاشيده و مقداري الكل روي آن بريزيد ، نمك به تدريج جوهر را جذب ميكند و همين كه رنگ نمك به كلي تغير كرد آن را عوض كرده و اين عمل را تكرار كنيد تانمك كمرنگ شود سپس با يك پارچه ي سفيد ، نمك را بر روي قالي مالش ميدهند در ضمن مقداري هم الكل اضافه ميكنند . اين عمل را آنقدر تكرار ميكنند تا پارچهي سفيد و نمك هر دو تغير رنگ ندهند . پس از آن كه جوهر پاك شد ، براي اين كه نمك در خلال پرز هاي فرش باقي نماند آن قسمت را با اب خالص ميشويند پايان ذكر است كه قبل از انجام عمل فوق ، اطمينان از ثبوت رنگ قالي الزامي است.

به طور كلي براي پاك كردن لكه هاي خيلي قديمي و كهنه ، نبايد اصرار زيادي به خرج داد . زدودن بعضي لكه هاي قديمي كه به تدريج تبديل به مواد غير محلول شده اند . مستلزم به كار بردن مواد شديد الاثرو استفاده از روش هاي لكه گيري خاصي است كه من پاك كردن لكه ها سبب پوشيدن الياف گياهي ميشود . در مورد لكه گيري قالي هايي كه در اثر سهل انگاري لكه ميشوند بايد الياف آن ها به مقدار زيادي كاسته شده است و كار كردن با ان ها مستلزم تبحر خاصي است در ساير مواد لكه گيري به طريق زير عمل ميشود:براي جلو گيري از هر اتفاق غير مترقبه ، جنس پشم،ابريشم و مشخسات لكه و موارد متشكله مستلزم تبحر خاصي است در ساير مواد لكه گيري به طريق زير عمل ميشود:

براي جلو گيري از هر اتفاق غير مترقبه ، جنس پشم،ابريشم و مشخسات لكه و موارد متشكله آن را تعيين ميكنند و از سازگاري حلالي كه براي لكه گيري در نظر گرفته ميشود ، اطمينان حاصل ميكنند ، در غير اين صورت احتمال دارد رنگ متن بعضي از قسمت هاي فرش تغيير كرده و نقوش آن پخش شوند.

نخ هاي طبيعي يا منشأ حيواني دارند مانند پشم و ابريشم و يا منشأ گياهي مانند پنبه كتان و كنف دارند.

براي تشخيس منشأ نخ نمونهاي از آن را ميسوزانند با توجه به اين كه نخ هاي گياهي از الياف سلولزي تشكيل شده اند ، به آساني سوخته و بوي كاغذ سوخته از ان ها به مشام ما ميرسد .

در صورتي كه نخ ها با منشد حيواني در هنگام سوختن جمع شده <<وز كرده>>به علت تجزيه شدن مواد كراتيني كه در پشم ، موم،سم و در شاخ حيوانات وجود دارد ، بوي مو و كرك سوخته ميدهد . بايد توجه داشت كه از ريختن حلال بر رويلكه خودداري شود ؛زيرا اين عمل سبب پخش شدن آن ميشود . بهتر است مقداري پنبه ي خام را تابيده  و نوك آن را به حلال اخشته نمود وسپس آن را به آرامي به نقاط مختلف لكه تماس داد و در صورت لزوم اين عمل را چندين دفعه تكرار كرد.

 لکه برداري:

در بعضی موارد به مرمت کارانی که در این شاخه و حوزه فعالیت می کنند رنگرز گفته می شود . در صورتی که رنگرز به کسی گفته می شود که الیاف را رنگ و آماده برای بافت می کنند . لکه بردار عنوانی است که به افرادی گفته می شود که لکه و یا دورنگی فرش را برطرف می کند . ما در این مقاله در مورد مواد مصرفی و نحوه از بین بردن بعضی لکه ها صحبت خواهیم کرد .

– لوازم کار : قلم مو، تشت (لگن کوچک )، سنگ پا،    آجر

– مواد مصرفی : گچ ، آهک ، جوش شیرین ، استن ، سرکه سفید ، تینر ، نمک ، آب پیاز، پرمنگنات ،

آمونیاک، مواد اسیدی مانند : سرکه ، جوهر ، لیمو ، اسید اگزالیک ، آبلیمو ، ماست .  صابون ، آب اکسیژنه ، آب ژاول ، اکسیدان مورد استفاده قرار می گیرد . آب اکسیژنه با آب رقیق می شود این مواد به عنوان لکه برو در بعضی موارد به عنواثبات کننده کار برد دارند مانند نمک. در بین این مواد ماست ماده ای بسیار فعال است که هم لکه بر و لکه گذار و هم برای ثابت کردن رنگ الیاف کار برد دارد (در ترکیب با ماده ای دیگر )

فرش ها در طول استفاده گاه دستخوش آسيب هاي همچون ريختن مواد چسبنده از قبيل قير ،چسب رنگ هاي شيمياييرنگ هاي جوهري و روغن هايي از قبيل نفت سياه و غيره ميگردد كه زدودن آن ها را ازروي فرش ،لكه گيري ميگويند . ذيلا چگونگي پاك كردن و لكه گيري موارد  مهم توضيح داده ميشود :

نکاتی در مورد کاربرد مواد رنگ بر :

-هیدروسولفيت همراه کلر یا پرمنگنات کار نمی شود . (هیدرو روی کلر گازی خفه کننده تولید می کنند)

کلر را به همراه ماست کار نمی کنند چون خواص هم را نابود می کنند . کلر و پر منگنات خواصی یکسان دارند موادی مانند آهک، گچ، سرکه، جوش شیرین و آسپرین به عنوان کاتالیزور برای تسریع در انجام  واکنش ها کار برد دارند .  – ماست به همراه هیدرو برای رنگ برداری خیلی کم کار می کنند .-پرمنگنات بر روی الیاف پشمی رنگ پشم را لیمویی زرد و یا قهوه ای می کند . هر چه پر منگنات غلیظ تر باشد رنگ پشم تیره تر ( قهوه ای ) می شود . اسد سولفوریک و اسید نیتریک در رنگرزی پشم کاربرد دارند .   –  آب مقطر با فرمول H o   به دلیل داشتن یک مولکولo بیشتر نسبت به آب   معمولی  HO  خاصیت بهتری در لکه برداری دارد . اکسیژن نقش مهمی در پاک شدن لکه ها دارد .-در لکه برداری و رنگ برداری و تغیر ماهیت لکه رنگ های فرش به کمک اسید خوراکی انجام می گیرد .ترکیب آب و ماست در ۹۰ تا ۱۰۰ % محلول ها و رنگ های تهیه شده برای لکه برداری کاربرد دارد .-در بعضی موارد جوهر لیمو تنها کاربرد دارد .

دیدگاه ها ( ۲ )

  • رامین

    لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است.

    • رامین

      لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است.

ارسال دیدگاه